Tedarik Zinciri Planlama Sözlüğü

Kısaca: Bu sözlük, tedarik zinciri planlamasında kullanılan 140 temel terimi Türkçe tanımları ve İngilizce karşılıkları ile birlikte vermektedir. Her girişte terimin İngilizce adı, ilgili terimler, ayrıntılı rehber sayfaları ve yazılar yer almaktadır. Daha geniş bir okuma için Bilgi Merkezi sayfasına bakılabilir.

Konuya göre:
Tümü
Planlama Süreçleri
Talep Tahmini
Stok Yönetimi
Üretim
Satın Alma
Lojistik
Sürdürülebilirlik
Teknoloji ve Dijitalleşme

A

ABC-XYZ Analizi

İngilizce: ABC-XYZ Analysis
Diğer adları: ABC Analizi

ABC-XYZ Analizi, stok kalemlerini iki eksende sınıflandıran yöntemdir. ABC sınıfları kalemin yıllık tüketim değerine veya ciro payına, XYZ sınıfları ise talebin düzensizliğine, yani tahmin edilebilirliğine göre belirlenmektedir. Elde edilen segmentler, servis seviyesi, stok politikası ve tahmin yöntemi kararlarının kalemlere göre farklılaştırılmasını sağlamaktadır.

İlgili terimler: Servis Seviyesi, Emniyet Stoğu, Aralıklı Talep
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım

Ağırlıklı Mutlak Sapma Yüzdeleri Ortalaması (WMAPE)

İngilizce: Weighted Mean Absolute Percentage Error (WMAPE)

Ağırlıklı Mutlak Sapma Yüzdeleri Ortalaması (WMAPE), mutlak sapmaların toplamının gerçekleşen talebin toplamına bölünmesiyle bulunur. Hacmi yüksek ürünler sonuca daha fazla etki ettiği için portföy düzeyinde raporlamada Mutlak Sapma Yüzdeleri Ortalamasına göre daha dengeli bir tablo sunmaktadır. Tahmin doğruluğu çoğunlukla bu göstergenin birden çıkarılmasıyla raporlanmaktadır.

İlgili terimler: Mutlak Sapma Yüzdeleri Ortalaması (MAPE), Tahmin Sapması, Yanlılık (Bias), Mutlak Sapmaların Ortalaması (MAD)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Tahmin Sapmaları ve Yanlılık (Bias) Nasıl Ölçülür ve Yorumlanır?

Araç Rotalama

İngilizce: Vehicle Routing
Diğer adları: Rota Optimizasyonu

Araç rotalama, bir veya birden fazla depodan çok sayıda teslimat noktasına hizmet verecek araçların sayısını ve rotalarını, maliyet veya süreyi en aza indirecek biçimde belirleme problemidir. Araç kapasitesi, zaman pencereleri ve sürüş süresi gibi kısıtlar bulunduğundan, problemler çoğunlukla sezgisel yöntemlerle çözülmektedir.

İlgili terimler: Taşıma Yönetim Sistemi (TMS), Üçüncü Parti Lojistik (3PL), Optimizasyon, Sezgisel Yöntemler
Ayrıntılı bilgi: Lojistik Planlama Nedir?

Aralıklı Talep

İngilizce: Intermittent Demand

Aralıklı Talep, birçok dönemde hiç talep görülmeyen, talep oluştuğunda ise miktarı değişken olan kalemlerin talep yapısıdır. Yedek parça ve düşük hacimli ürünlerde sıkça görülmektedir. Olağan istatistiksel yöntemler bu yapıda yetersiz kaldığından Croston yöntemi gibi özel yaklaşımlar ve ayrı bir stok politikası kullanılmaktadır.

İlgili terimler: Emniyet Stoğu, Servis Seviyesi, Durağanlık
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

Ayar (Setup) Süresi

İngilizce: Setup Time
Diğer adları: Geçiş Süresi

Ayar süresi, bir makinenin veya hattın bir ürünün üretiminden diğerine geçmesi için gereken hazırlık ve değişim süresidir. Ayar süresi uzun olduğunda küçük partilerle üretim ekonomik olmamakta, partiler büyümektedir. Ayar sürelerinin kısaltılması esnekliği artırmakta, küçük partilerle üretimi mümkün kılmakta ve stok düzeyinin düşürülmesine olanak tanımaktadır.

İlgili terimler: Kampanya Planlama, Tam Zamanında Üretim (JIT), Detay Çizelgeleme
Ayrıntılı bilgi: Detay Çizelgeleme Nedir?, Yalın Üretim ve Kanban Sistemleri: Çekme Mantığı, Kanban Sayısı Hesabı ve Uygulama, Proses Endüstrisinde Kampanya Planlama ve Ürün Geçiş Süreleri

B

Bağımsız ve Bağımlı Talep

İngilizce: Independent and Dependent Demand

Bağımsız talep, nihai ürüne müşteriler tarafından yöneltilen ve tahmin edilmesi gereken taleptir. Bağımlı talep ise nihai ürünün üretim planından ürün ağacı aracılığıyla hesaplanan hammadde, yarı mamul ve bileşen ihtiyacıdır. Bağımlı talep tahmin edilmemekte, hesaplanmaktadır. Bu ayrım, malzeme ihtiyaç planlamasının (MRP) temelini oluşturmaktadır.

İlgili terimler: Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Ürün Ağacı (BOM), Emniyet Stoğu
Ayrıntılı bilgi: Malzeme Planlama Nedir?

Bakım Yönetim Sistemi (CMMS)

İngilizce: Computerized Maintenance Management System (CMMS)

Bakım yönetim sistemi, bakım iş emirlerini, ekipman geçmişini ve bakımda kullanılan parçaları kaydeden sistemdir. Arızalar arası süre ve parça tüketim verisinin kaynağı olduğu için yedek parça talebinin kullanıma ve bakıma bağlı tahmin edilmesinde temel girdidir. Kayıtların eksiksiz tutulması kestirimci bakım modellerinin doğruluğunu da belirler.

İlgili terimler: Kestirimci Bakım, Kurumsal Kaynak Planlama (ERP), Kurulu Taban
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime

Baz Talep

İngilizce: Baseline Demand

Baz talep, kampanya, fiyat değişikliği, stoksuzluk ve tek seferlik olayların etkisi arındırıldığında ürünün olağan satış düzeyini ifade eder. İstatistiksel tahmin modeli bu katmanı üretir ve plan bu katmanın üzerine kurulur. Kampanya etkisi ayrı bir katman olarak eklendiğinde hangi katmanın sapma ürettiği ölçülebilir hale gelir.

İlgili terimler: Brüt Artış (Uplift), Kampanya Kütüphanesi, Olay
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı, Talep ve Tedariği Dengelemede Talep ve Tedarik Planlama Süreçlerinin Koordinasyonu

Bilgisayarlı Görü

İngilizce: Computer Vision

Bilgisayarlı görü, kamera görüntülerinden raf boşluğu, planogram uyumu veya ürün sayımı gibi bilgileri çıkaran yapay zeka uygulamasıdır. Perakendede raf boşluğunu ve planogram uyumsuzluğunu tespit ederek sistemde stok var görünürken rafta ürün bulunmayan durumları görünür hale getirir. Böylece raf bulunurluğu daha hızlı ölçülür ve ikmal veya raf doldurma kararına bağlanabilir.

İlgili terimler: Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi, Raf Bulunurluğu (On-Shelf Availability), Planogram
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Perakendede Mağaza Bazlı İkmal ve Stok Planlama

Brüt Artış (Uplift)

İngilizce: Uplift
Diğer adları: Promosyon Artışı

Brüt artış, kampanya döneminde gerçekleşen satışın baz talebin üzerindeki kısmıdır. Kampanyanın başarısı hakkında ilk izlenimi verir, ancak sonraki haftalardan öne çekilen satışı da içerdiği için tek başına yanıltıcıdır. Brüt artıştan öne çekme ve kampanya sonrası düşüş çıkarıldığında kampanyanın gerçek katkısı olan net ek satış bulunur.

İlgili terimler: Baz Talep, Öne Çekme (Pull-forward), Kampanya Kütüphanesi
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı

C

Croston Yöntemi

İngilizce: Croston's Method
Diğer adları: Syntetos-Boylan Düzeltmesi

Croston yöntemi, talebin birçok dönem sıfır olduğu ve ardından değişken miktarlarda geldiği aralıklı serilerde kullanılan tahmin yöntemidir. Talep miktarını ve talepler arasındaki süreyi ayrı ayrı üstel düzeltmeyle tahmin eder. Yukarı yönlü yanlılığını azaltan Syntetos-Boylan düzeltmesi yaygın kullanılır. Doğruluk yüzde sapma yerine mutlak sapma veya hizmet düzeyi ile değerlendirilir.

İlgili terimler: Aralıklı Talep, Tahmin Sapması, Servis Seviyesi
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime

Ç

Çekme Sistemi

İngilizce: Pull System
Diğer adları: İtme ve Çekme Sistemi

Çekme sisteminde bir istasyon yalnızca sonraki istasyon malzemeyi tükettiğinde üretim yapar. Kararı merkezi plan değil, tüketimden gelen sinyal verir. İki istasyon arasındaki stok önceden belirlenmiş üst sınırı aşamaz ve aşırı üretim yapısal olarak engellenir. Planın talebi önceden hesapladığı itme sistemiyle karşıttır. Çoğu işletme ikisini hibrit olarak birlikte kullanır.

İlgili terimler: Kanban, Yalın Üretim, Tam Zamanında Üretim (JIT)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Yalın Üretim ve Kanban Sistemleri: Çekme Mantığı, Kanban Sayısı Hesabı ve Uygulama

Çok Kademeli Stok Optimizasyonu (MEIO)

İngilizce: Multi-Echelon Inventory Optimization (MEIO)

Çok Kademeli Stok Optimizasyonu (MEIO), dağıtım ağındaki tüm kademeleri birlikte ele alarak stok seviyelerini ve emniyet stoğunun yerleşimini belirleyen yöntemdir. Her depo ayrı ayrı optimize edilmek yerine belirsizliğin birleştiği noktalar dikkate alınmakta, toplam stok ve servis seviyesi birlikte değerlendirilmektedir. Böylece aynı hizmet düzeyinin daha düşük toplam stokla sağlanması hedeflenmektedir.

İlgili terimler: Emniyet Stoğu, Servis Seviyesi, Dağıtım İhtiyaç Planlama (DRP)
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım, Perakendede Mağaza Bazlı İkmal ve Stok Planlama

D

Dağıtım İhtiyaç Planlama (DRP)

İngilizce: Distribution Requirements Planning (DRP)
Diğer adları: Dağıtım Planlama

Dağıtım İhtiyaç Planlama (DRP), merkez depo, bölge deposu ve satış noktası gibi dağıtım ağı düğümlerinin ikmal ihtiyaçlarını tahmini talep ve mevcut stoğa göre zamana yayarak hesaplayan yöntemdir. Malzeme ihtiyaç planlamasının mantığını dağıtım ağına uygulamaktadır. Çıktı, depolar arası transferlerin ve üretim ya da satın alma ihtiyacının zamanlamasını belirlemektedir.

İlgili terimler: Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Tedarik Süresi, Çok Kademeli Stok Optimizasyonu (MEIO)
Ayrıntılı bilgi: Lojistik Planlama Nedir?, Perakendede Mağaza Bazlı İkmal ve Stok Planlama

Değer Akışı Haritalama (VSM)

İngilizce: Value Stream Mapping (VSM)

Değer akışı haritalama (VSM), bir ürün ailesinin hammaddeden müşteriye kadar geçtiği tüm adımları, her adımdaki işlem süresini, stok miktarını ve bekleme süresini tek şemada gösterir. En önemli çıktısı, değer katan sürenin toplam geçiş süresine oranıdır. Stok biriken noktalar haritada göründüğü için ilk iyileştirme alanları buradan seçilir.

İlgili terimler: Yalın Üretim, Tedarik Süresi, Çekme Sistemi
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Yalın Üretim ve Kanban Sistemleri: Çekme Mantığı, Kanban Sayısı Hesabı ve Uygulama

Depo Yönetim Sistemi (WMS)

İngilizce: Warehouse Management System (WMS)

Depo Yönetim Sistemi (WMS), depoda mal kabul, yerleştirme, toplama ve sevkiyatı lokasyon bazında yöneten sistemdir. Her ürünün hangi lokasyonda ne kadar bulunduğu kayıt altında tutulmakta, kullanılabilir stok ile fiziksel stok arasındaki fark azaltılmaktadır. Doğru stok kaydı, planlama sistemlerinin ve emniyet stoğu hesaplarının güvenilirliği için gereklidir.

İlgili terimler: Kurumsal Kaynak Planlama (ERP), Taşıma Yönetim Sistemi (TMS), Nesnelerin İnterneti (IoT)
Ayrıntılı bilgi: Lojistik Planlama Nedir?, Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım

Detay Çizelgeleme

İngilizce: Detailed Scheduling
Diğer adları: Detaylı Çizelgeleme

Detay Çizelgeleme, iş emirlerinin hangi makinede, hangi sırayla ve hangi başlangıç ile bitiş zamanlarında işleneceğini belirleyen en ayrıntılı planlama düzeyidir. Kapasite, malzeme uygunluğu, ayar süreleri ve teslim tarihleri birlikte dikkate alınmaktadır. Sonuç, iş veya makine bazlı Gantt çizelgesi olarak gösterilmekte ve atölyedeki günlük uygulamayı yönlendirmektedir.

İlgili terimler: Ayar (Setup) Süresi, Kısıtlar Teorisi (TOC), İleri Planlama ve Çizelgeleme (APS), Üretim Yönetim Sistemi / Üretim Yürütme Sistemi (MES)
Ayrıntılı bilgi: Detay Çizelgeleme Nedir?, Proses Endüstrisinde Kampanya Planlama ve Ürün Geçiş Süreleri

Dijital İkiz

İngilizce: Digital Twin

Dijital İkiz, bir fabrikanın, hattın veya tedarik ağının veriyle güncellenen sanal modelidir. Gerçek sistemden gelen veriyle beslenmekte ve senaryoların fiziksel sistemi etkilemeden denenmesini sağlamaktadır. Planlamada kapasite, ürün sırası ve ağ tasarımı alternatifleri bu model üzerinde, fiziksel yatırım veya üretim kesintisi gerektirmeden karşılaştırılmaktadır.

İlgili terimler: İleri Planlama ve Çizelgeleme (APS), Nesnelerin İnterneti (IoT), Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi
Ayrıntılı bilgi: Proses Endüstrisinde Kampanya Planlama ve Ürün Geçiş Süreleri

Doluluk Oranı

İngilizce: Fill Rate
Diğer adları: Karşılama Oranı

Doluluk Oranı, talep edilen miktarın stoktan karşılanan bölümünün toplam talebe oranıdır. Döngü servis seviyesi stoksuzluğun yaşanıp yaşanmadığına bakarken, doluluk oranı karşılanamayan miktarın büyüklüğünü de hesaba katmaktadır. Müşteri deneyimini daha doğrudan yansıttığı için servis hedeflerinin tanımında sıklıkla tercih edilmekte ve ürün ya da müşteri grubuna göre ayrı ayrı belirlenebilmektedir.

İlgili terimler: Servis Seviyesi, Emniyet Stoğu
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım

Dönemsel Sayım (Cycle Counting)

İngilizce: Cycle Counting

Dönemsel sayım, tüm depoyu yılda bir kez kapatıp saymak yerine kalemlerin yıl boyunca sırayla ve kısmi olarak sayılmasıdır. Değerli ve hızlı hareket eden kalemler daha sık sayılır. Amaç yalnızca farkı bulmak değil, farkın nedenini ortadan kaldırarak stok kayıt doğruluğunu yükseltmektir. Doğru stok kaydı, planlama hesaplarının güvenilir olmasının temel koşuludur.

İlgili terimler: Emniyet Stoğu, Ürün Ağacı (BOM)
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Döngü Servis Seviyesi

İngilizce: Cycle Service Level

Döngü servis seviyesi, bir ikmal döngüsünde stoksuz kalmama olasılığıdır. Yüzde 95 değeri, yirmi döngüden birinde kısa süreli stoksuzluk yaşanabileceği anlamına gelir. Talebin ne kadarının karşılandığını göstermez. Bu nedenle doluluk oranıyla karıştırılmamalıdır. Emniyet stoğu formüllerindeki z değeri doğrudan bu ölçüye bağlıdır ve hedef yükseldikçe gereken stok hızla artar.

İlgili terimler: Servis Seviyesi, Doluluk Oranı, Emniyet Stoğu
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım

Durağanlık

İngilizce: Stationarity

Durağanlık, bir zaman serisinin ortalamasının ve değişkenliğinin zaman içinde belirgin biçimde değişmemesi, yani serinin eğilim ve sezonsallık içermemesi halidir. Birçok istatistiksel tahmin yöntemi serinin durağan olduğunu varsaymaktadır. Seri durağan değilse fark alma gibi dönüşümlerle durağan hale getirilmekte veya eğilim ile sezonsallığı doğrudan modelleyen yöntemler seçilmektedir.

İlgili terimler: Eğilim, Sezonsallık, Aralıklı Talep
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

E

Eğilim

İngilizce: Trend

Eğilim, bir zaman serisinin uzun dönemde yukarı ya da aşağı yönlü gösterdiği kalıcı harekettir. Pazar büyümesi, ürün yaşam döngüsü veya fiyat politikası gibi etkenler eğilime neden olabilmektedir. Eğilimin sezonsal dalgalanmalardan ayrıştırılması, tahmin yönteminin seçimi ve uzun vadeli kapasite kararları açısından önem taşımaktadır.

İlgili terimler: Sezonsallık, Durağanlık
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

Eklenen Tahmin Değeri (FVA)

İngilizce: Forecast Value Added (FVA)

Eklenen Tahmin Değeri (FVA), tahmin sürecindeki her adımın, örneğin istatistiksel tahminin üzerine yapılan satış ve pazarlama düzeltmelerinin, doğruluğa katkısını ölçen göstergedir. Bir adımın çıktısı, önceki adımın veya basit bir referans yöntemin çıktısıyla karşılaştırılmaktadır. Değer katmayan ya da doğruluğu düşüren müdahaleler belirlenerek süreç sadeleştirilebilmektedir.

İlgili terimler: Tahmin Sapması, Yanlılık (Bias), Talep Planlama
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, S&OP Döngüsünde Hangi Toplantıda Hangi Karar Verilir? Takvim, Karar Mantığı ve Senaryolar, Tahmin Sapmaları ve Yanlılık (Bias) Nasıl Ölçülür ve Yorumlanır?

Ekonomik Parti Çizelgeleme Problemi (ELSP)

İngilizce: Economic Lot Scheduling Problem (ELSP)

Ekonomik parti çizelgeleme problemi (ELSP), tek bir hatta birden çok ürünün hangi sırayla ve hangi döngü uzunluğuyla üretileceğini, geçiş maliyeti ile stok tutma maliyeti arasındaki dengeye göre belirleyen problemdir. Döngü kısaldığında stok azalır ancak geçişler artar. Ekonomik sipariş miktarı mantığının, ortak bir kapasiteyi paylaşan çok ürünlü hatlara uyarlanmış biçimidir.

İlgili terimler: Ürün Çarkı, Ekonomik Sipariş Miktarı (EOQ), Ayar (Setup) Süresi
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Proses Endüstrisinde Kampanya Planlama ve Ürün Geçiş Süreleri

Ekonomik Sipariş Miktarı (EOQ)

İngilizce: Economic Order Quantity (EOQ)

Ekonomik Sipariş Miktarı (EOQ), sipariş verme maliyeti ile stok tutma maliyetinin toplamını en aza indiren sipariş miktarıdır. Talebin yaklaşık sabit ve tedarik koşullarının kararlı olduğu varsayımına dayanmaktadır. Büyük siparişler sipariş sayısını azaltırken stok tutma maliyetini artırdığından, yöntem bu iki maliyet arasındaki dengeyi sayısal olarak göstermektedir.

İlgili terimler: Yeniden Sipariş Noktası, Emniyet Stoğu
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?

Elektronik Satın Alma (e-Satın Alma)

İngilizce: e-Procurement

Elektronik satın alma, satın alma talebi, teklif toplama, onay ve sipariş adımlarının dijital bir iş akışıyla, izlenebilir biçimde yürütüldüğü yapıdır. Tüm adımlar kayıt altında olduğundan teklif karşılaştırması toplam sahip olma maliyeti kriterleriyle standartlaştırılabilir. Sipariş ve teslim kayıtları kendiliğinden birikir ve tedarikçi karnesinin güncel tutulmasını kolaylaştırır.

İlgili terimler: Elektronik Veri Değişimi (EDI), Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO), Tedarikçi Karnesi
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Satın Almada Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO): Tedarikçi Seçimi ve Yeşil Satın Alma

Elektronik Veri Değişimi (EDI)

İngilizce: Electronic Data Interchange (EDI)

Elektronik Veri Değişimi (EDI), sipariş, çağrı, sevk bildirimi ve fatura gibi belgelerin firmalar arasında standart formatta, insan müdahalesi olmadan aktarılmasıdır. Tedarikçi, müşteri ve lojistik hizmet sağlayıcılar arasında bilgi akışını hızlandırmakta ve elle veri girişinden kaynaklanan hataları azaltmaktadır. Düzenli ve otomatik veri akışı, planlamanın güncel sipariş ve stok bilgisine dayanmasını desteklemektedir.

İlgili terimler: Kurumsal Kaynak Planlama (ERP), İşbirlikçi Planlama (CPFR), Tedarik Zinciri Kontrol Kulesi
Ayrıntılı bilgi: Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu

Emniyet Stoğu

İngilizce: Safety Stock
Diğer adları: Güvenlik Stoğu

Emniyet Stoğu, talep ve tedarik süresindeki belirsizliğe karşı beklenen ihtiyacın üzerinde tutulan tampon stoktur. Büyüklüğü, hedeflenen servis seviyesine, talep sapmasının dağılımına ve tedarik süresi değişkenliğine bağlıdır. Çok düşük belirlenmesi stoksuzluğa ve gecikmeye, çok yüksek belirlenmesi ise gereksiz stok bağlama maliyetine yol açmaktadır.

İlgili terimler: Servis Seviyesi, Yeniden Sipariş Noktası, Tedarik Süresi, Çok Kademeli Stok Optimizasyonu (MEIO)
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım

Emniyet Süresi (Safety Time)

İngilizce: Safety Time

Emniyet süresi, belirsizliğe karşı bir malzemenin ihtiyaç tarihinden belirli bir süre önce temin edilecek biçimde planlanmasıdır. Miktar yerine zaman ekleyerek koruma sağlar. Çok seviyeli ürün ağaçlarında her seviyede emniyet stoğu tutmak toplam stoğu şişirdiğinden, alt seviyelerde emniyet süresi, mamul veya üretim planı seviyesinde ise emniyet stoğu tercih edilir.

İlgili terimler: Emniyet Stoğu, Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Tedarik Süresi
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Entegre İş Planlama (IBP)

İngilizce: Integrated Business Planning (IBP)

Entegre İş Planlama (IBP), Satış ve Operasyon Planlama sürecinin finansal planlama, stratejik hedefler ve senaryo analiziyle birleştirilen genişletilmiş biçimidir. Kapsam, operasyonel uzlaşmanın ötesinde gelir, kar ve nakit akışı sonuçlarını da içermektedir. Yönetim, alternatif senaryoların ticari etkisini aynı model üzerinde değerlendirerek kaynak ve yatırım kararlarını almaktadır.

İlgili terimler: Satış ve Operasyon Planlama (S&OP), Satış ve Operasyonların Yürütülmesi (S&OE), Talep Planlama, Dijital İkiz
Ayrıntılı bilgi: Satış ve Operasyon Planlama (S&OP) Nedir?, S&OP Döngüsünde Hangi Toplantıda Hangi Karar Verilir? Takvim, Karar Mantığı ve Senaryolar

Eskime (Obsolescence)

İngilizce: Obsolescence
Diğer adları: Eskiyen Stok

Eskime, bir parçanın üretimden kalkması, yerini yeni modele bırakması veya talebini yitirmesi nedeniyle stoğunun kullanılamaz hale gelmesidir. Onlarca yıl hizmet veren savunma ve havacılık sistemlerinde elektronik bileşenler çok daha önce üretimden kalkabilir. Tedarikçi ömür sonu bildirimlerinin izlenmesi, son alım ve alternatif parça çalışmaları riski azaltır.

İlgili terimler: Son Alım (Last-Time Buy), Kurulu Taban, Ürün Yaşam Döngüsü Yönetimi (PLM)
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime

F

Fiyat Esnekliği

İngilizce: Price Elasticity

Fiyat esnekliği, fiyattaki yüzde değişim karşısında talepte oluşan yüzde değişimi gösteren orandır. Regresyon gibi nedensel modellerin katsayılarından elde edilir ve indirim derinliğinin talebe etkisini sayısal olarak ifade eder. Esneklik ürüne, kanala ve kampanya türüne göre değiştiği için tek bir değer yerine segment bazında tahmin edilmelidir.

İlgili terimler: Brüt Artış (Uplift), Kontrol Grubu Karşılaştırması, Baz Talep
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı

G

Gantt Şeması

İngilizce: Gantt Chart
Diğer adları: Gantt Çizelgesi

Gantt şeması, işlerin kaynaklar veya makineler üzerindeki başlangıç ve bitiş zamanlarını yatay çubuklarla gösteren çizelge görselidir. Detay çizelgelemenin sonuçları genellikle bu şema üzerinden izlenmekte. Çakışmalar, boşluklar ve gecikmeler görsel olarak fark edilebilmektedir. Planın üretim sahasına aktarılmasında ortak bir dil sağlamaktadır.

İlgili terimler: Detay Çizelgeleme, Sonlu Kapasiteli Çizelgeleme, Kapasite İhtiyaç Planlama (CRP)
Ayrıntılı bilgi: Detay Çizelgeleme Nedir?

Geçiş Matrisi

İngilizce: Changeover Matrix

Geçiş matrisi, bir hatta üretilen ürünler arasındaki geçişin süresini ve maliyetini yön bazında gösteren tablodur. Proses endüstrilerinde açıktan koyuya geçiş kısa sürerken tersi uzun temizlik gerektirebildiği için geçiş süresi sıraya bağlıdır. Ürün çarkı ve kampanya sırası bu matrise göre kurulur. Matris, ölçülmüş gerçek geçiş süreleriyle güncel tutulmalıdır.

İlgili terimler: Ayar (Setup) Süresi, Ürün Çarkı, Detay Çizelgeleme
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Proses Endüstrisinde Kampanya Planlama ve Ürün Geçiş Süreleri

Gömülü Emisyon

İngilizce: Embedded Emissions

Gömülü emisyon, bir ürünün üretimi sırasında ortaya çıkan ve ürüne yüklenmiş sayılan sera gazı emisyonudur. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması kapsamında Avrupa Birliği'ne ithal edilen çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, hidrojen ve elektrik ürünleri için bu emisyon beyan edilir ve karşılığında sertifika alınır. Gerçek, doğrulanabilir emisyon verisi sağlanamazsa varsayılan değerler kullanılabilir.

İlgili terimler: Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), Sera Gazı Protokolü (GHG Protocol), Kapsam 3 Emisyonları
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Tedarik Zincirinde Sürdürülebilirlik: Kapsam 3 Emisyonları, SKDM (CBAM) ve Planlamaya Etkileri

H

Hedef Seviyeye Tamamlama (Order-Up-To)

İngilizce: Order-Up-To Policy

Hedef seviyeye tamamlama, her gözden geçirmede stok pozisyonunu önceden belirlenen hedef seviyeye çıkaracak kadar sipariş verilen periyodik gözden geçirme politikasıdır. Sipariş miktarı, hedef seviyeden eldeki stok ve yoldaki siparişlerin çıkarılmasıyla bulunur. Hedef seviye koruma aralığındaki beklenen talebi ve emniyet stoğunu içerir. Mağaza ikmalinde yaygın olarak kullanılır.

İlgili terimler: Emniyet Stoğu, Koruma Aralığı, Yeniden Sipariş Noktası
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Perakendede Mağaza Bazlı İkmal ve Stok Planlama

Hızlı Ayar (SMED)

İngilizce: Single-Minute Exchange of Die (SMED)

Hızlı ayar (SMED), ürün değişimi sırasındaki ayar ve geçiş süresini kısaltmayı amaçlayan yalın üretim yaklaşımıdır. Makine durmadan yapılabilen dış hazırlık işlemleri, makine durduktan sonra yapılan iç hazırlık işlemlerinden ayrılır ve temizlik ile ayar adımları standartlaştırılır. Kısalan ayar süreleri küçük partiyle, kanban ve seviyelendirmeyle çalışmayı mümkün kılar.

İlgili terimler: Ayar (Setup) Süresi, Ürün Çarkı, Üretim Seviyelendirme (Heijunka)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Proses Endüstrisinde Kampanya Planlama ve Ürün Geçiş Süreleri, Yalın Üretim ve Kanban Sistemleri: Çekme Mantığı, Kanban Sayısı Hesabı ve Uygulama

Hibrit Planlama

İngilizce: Hybrid Planning

Hibrit planlama, malzeme ihtiyaç planlamasının itme mantığı ile kanbanın çekme mantığının aynı fabrikada birlikte kullanılmasıdır. Uzun tedarik süreli, düzensiz talepli veya siparişe özel kalemler malzeme ihtiyaç planlamasıyla, tekrarlı ve istikrarlı talepli kalemler kanbanla yönetilir. Karar fabrika geneli için değil kalem bazında verilir. Kanbanın işlemesi için üretim planının dengelenmiş olması gerekir.

İlgili terimler: Çekme Sistemi, Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Kanban
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Yalın Üretim ve Kanban Sistemleri: Çekme Mantığı, Kanban Sayısı Hesabı ve Uygulama, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Holt-Winters Yöntemi

İngilizce: Holt-Winters Method

Holt-Winters yöntemi, düzey, eğilim ve sezonsal bileşenleri birlikte güncelleyen üstel düzeltme yöntemidir. Sezonsal bileşen, dalgalanmanın büyüklüğüne göre toplamsal ya da çarpımsal tanımlanabilir. Eğilim ve sezonsallık içeren talep serileri için yaygın bir başlangıç yöntemidir ve güvenilir sezonsal indeks için en az iki tam sezonluk veri gerektirir.

İlgili terimler: Üstel Düzeltme, Sezonsallık, Eğilim
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

İ

İç Karbon Fiyatı

İngilizce: Internal Carbon Price

İç karbon fiyatı, bir kurumun kararlarında emisyonu parasal olarak görünür kılmak için kendi belirlediği ton başına emisyon bedelidir. Maliyet ile emisyonun çatıştığı kararlarda, örneğin daha yavaş ancak daha düşük emisyonlu bir taşıma modunda, S&OP senaryolarına eklendiğinde seçenekleri tüm taraflar için karşılaştırılabilir ve şeffaf hale getirir.

İlgili terimler: Yeşil Satın Alma, Kapsam 3 Emisyonları, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Satın Almada Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO): Tedarikçi Seçimi ve Yeşil Satın Alma, Tedarik Zincirinde Sürdürülebilirlik: Kapsam 3 Emisyonları, SKDM (CBAM) ve Planlamaya Etkileri

İleri Planlama ve Çizelgeleme (APS)

İngilizce: Advanced Planning and Scheduling (APS)

İleri Planlama ve Çizelgeleme (APS), kapasite, malzeme ve öncelik kısıtlarını aynı anda dikkate alarak uygulanabilir plan ve çizelge üreten, optimizasyon ve sezgisel yöntemlere dayalı planlama sistemidir. Kurumsal işlem sistemlerinden veri alarak senaryo çalıştırmakta ve çıktısını yürütme sistemlerine iletmektedir. Böylece sınırsız kapasite varsayımıyla çalışan hesaplamaların ötesinde uygulanabilir planlar elde edilmektedir.

İlgili terimler: Kurumsal Kaynak Planlama (ERP), Üretim Yönetim Sistemi / Üretim Yürütme Sistemi (MES), Detay Çizelgeleme, Kısıtlar Teorisi (TOC)
Ayrıntılı bilgi: Detay Çizelgeleme Nedir?, Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

İş Zekası (BI)

İngilizce: Business Intelligence (BI)

İş zekası, farklı kaynaklardaki veriyi birleştirip gösterge panelleri ve raporlarla karar vericilere sunan analitik katmandır. Planlamada sapma ısı haritaları, seri başına tahmin ve gerçekleşen grafikleri ve eşik değeri aşan kalemlerin istisna listeleri bu katmanda sunulur. Böylece binlerce kalem arasından yalnızca müdahale gerektirenlere odaklanılır.

İlgili terimler: Veri Ambarı, Tahmin Sapması, Tedarik Zinciri Kontrol Kulesi
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Tahmin Sapmaları ve Yanlılık (Bias) Nasıl Ölçülür ve Yorumlanır?, Satın Almada Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO): Tedarikçi Seçimi ve Yeşil Satın Alma, Talep ve Tedariği Dengelemede Talep ve Tedarik Planlama Süreçlerinin Koordinasyonu, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

İşbirlikçi Planlama (CPFR)

İngilizce: Collaborative Planning, Forecasting and Replenishment (CPFR)

İşbirlikçi Planlama (CPFR), tedarikçi ile müşterinin, örneğin üretici ile perakendecinin, tahmin, promosyon ve ikmal planlarını ortak bir süreçte hazırlamasıdır. Taraflar satış noktası verisi, stok ve promosyon takvimi gibi bilgileri paylaşmakta, tahmin farklarını birlikte çözmektedir. Böylece talep belirsizliğinin ve stok dalgalanmasının azaltılması hedeflenmektedir.

İlgili terimler: Talep Planlama, Kamçı Etkisi, Elektronik Veri Değişimi (EDI), Talep Algılama (Demand Sensing)
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu

K

Kaba Kapasite Planlama (RCCP)

İngilizce: Rough-Cut Capacity Planning (RCCP)

Kaba Kapasite Planlama (RCCP), üretim planının uygulanabilirliğini, darboğaz oluşturabilecek kritik kaynaklar düzeyinde hızlıca sınayan kapasite kontrolüdür. Ayrıntılı iş merkezi hesabı yapılmadan planın kapasiteye sığıp sığmadığı erken aşamada ve düşük hesaplama yüküyle görülmektedir. Yetersizlik saptandığında plan veya kapasite, malzeme ihtiyaç hesabından önce düzenlenmektedir.

İlgili terimler: Üretim Planı (MPS), Kapasite İhtiyaç Planlama (CRP), Kısıtlar Teorisi (TOC), Üretim Planlama
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?

Kamçı Etkisi

İngilizce: Bullwhip Effect

Kamçı Etkisi, nihai talepteki küçük dalgalanmaların tedarik zinciri boyunca, perakendeciden distribütöre, üreticiye ve tedarikçiye doğru gidildikçe büyümesidir. Siparişlerin toplulaştırılması, promosyon yüklemeleri, tahmin güncellemeleri ve bilgi eksikliği bu büyümeye yol açmaktadır. Talep bilgisinin zincir boyunca paylaşılması ve ortak planlama, etkiyi azaltmaya yönelik başlıca yaklaşımlardır.

İlgili terimler: İşbirlikçi Planlama (CPFR), Talep Algılama (Demand Sensing), Elektronik Veri Değişimi (EDI)
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu, Talep ve Tedariği Dengelemede Talep ve Tedarik Planlama Süreçlerinin Koordinasyonu

Kampanya Kütüphanesi

İngilizce: Campaign Library
Diğer adları: Promosyon Kütüphanesi

Kampanya kütüphanesi, geçmiş ve planlanan her kampanyanın türü, mekaniği (indirim oranı, çoklu alım, teşhir), kanalı, süresi ve gerçekleşen net ek satışının yapılandırılmış biçimde tutulduğu kayıttır. Promosyon etkisi modelleri ve benzer kampanyalardan türetilen tahminler bu kayıttan beslenir. Kütüphanenin kalitesi, kampanya tahmininin doğruluğunu sınırlar.

İlgili terimler: Olaylar Geçmişi, Öne Çekme (Pull-forward), Kanibalizasyon
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı

Kampanya Planlama

İngilizce: Campaign Planning
Diğer adları: Üretim Kampanyası Planlama

Kampanya Planlama, proses endüstrilerinde aynı ürünün veya ürün ailesinin ardışık partiler halinde, kesintisiz bir dönem boyunca üretilmesini planlayan yaklaşımdır. Amaç, ürün geçişlerinde harcanan temizlik ve ayar süreleri ile bunların neden olduğu kaybı en aza indirmektir. Kampanya uzunluğu ve ürün sırası belirlenirken geçiş süreleri, raf ömrü, stok ve kapasite birlikte değerlendirilmektedir.

İlgili terimler: Ayar (Setup) Süresi, Detay Çizelgeleme, İleri Planlama ve Çizelgeleme (APS)
Ayrıntılı bilgi: Detay Çizelgeleme Nedir?, Proses Endüstrisinde Kampanya Planlama ve Ürün Geçiş Süreleri

Kanal Stoklaması

İngilizce: Channel Loading
Diğer adları: Kanal Yüklemesi

Kanal stoklaması, kampanya veya sezon öncesinde distribütör, bayi ve geleneksel kanala yapılan yüklemelerin tüketiciye satıştan önce gerçekleşmesidir. Kanala satış (sell-in) bu dönemde tüketiciye satıştan (sell-out) yüksek görünür, sonraki dönemde ise siparişler düşer. Planlamada ikisinin zaman farkını ayrıca izlemek ve kanal stokunu görünür tutmak gerekir.

İlgili terimler: Kanala Satış (Sell-in), Tüketiciye Satış (Sell-out), Öne Çekme (Pull-forward)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı, Talep ve Tedariği Dengelemede Talep ve Tedarik Planlama Süreçlerinin Koordinasyonu

Kanala Satış (Sell-in)

İngilizce: Sell-in

Kanala satış (sell-in), üreticinin distribütör, bayi veya zincir mağazaya yaptığı satış ve sevkiyattır. Üretim ve sevkiyat planı bu veriye göre yapılır. Kampanya yüklemeleri ve kanal stoklaması nedeniyle kanala satış, tüketiciye satıştan zaman ve miktar bakımından ayrışabilir. Bu nedenle iki veri birlikte izlenir.

İlgili terimler: Tüketiciye Satış (Sell-out), Öne Çekme (Pull-forward), Talep Algılama (Demand Sensing)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı, Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu

Kanban

İngilizce: Kanban

Kanban, çekme esasına dayanan üretimde, tüketim gerçekleştiğinde yenileme sinyali veren kart, konteyner veya dijital işaret sistemidir. Her işaret yalnızca tüketilen miktarın yeniden üretilmesini veya tedarik edilmesini tetiklemektedir. Böylece üretim ve stok tahmine değil fiili tüketime göre yönlendirilmekte. Kanban sayısı tüketim hızına ve tedarik süresine göre hesaplanmaktadır.

İlgili terimler: Tam Zamanında Üretim (JIT), Ayar (Setup) Süresi, Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Yalın Üretim ve Kanban Sistemleri: Çekme Mantığı, Kanban Sayısı Hesabı ve Uygulama

Kanibalizasyon

İngilizce: Cannibalization

Kanibalizasyon, bir ürünün satışının, aynı markanın veya kategorinin başka bir ürününden pay alarak artmasıdır. Promosyon yapılan ürün diğer ürünlerin satışını azalttığından kategori toplamı, ürün toplamı kadar artmamaktadır. Promosyon etkisi tahmin edilirken kanibalizasyonun hesaba katılmaması, kampanyalı üründe fazla, diğer ürünlerde ise eksik stoğa yol açabilmektedir.

İlgili terimler: Talep Planlama, Talep Algılama (Demand Sensing)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı, Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu

Kapasite Dahil Söz Verilebilirlik (CTP)

İngilizce: Capable-to-Promise (CTP)
Diğer adları: Capable-to-Promise

Kapasite Dahil Söz Verilebilirlik (CTP), müşteriye teslim sözü verilirken yalnızca eldeki stok ve planlanan üretimi değil, aynı zamanda kapasite ile malzeme uygunluğunu da dikkate alan yaklaşımdır. Stokta olmayan veya henüz planlanmamış bir sipariş için, kaynakların ne zaman müsait olacağı hesaplanmakta ve gerçekçi bir teslim tarihi belirlenmektedir. Sipariş sözünün güvenilirliği artmakta, ancak hesap için güncel kapasite ve malzeme verisi gerekmektedir.

İlgili terimler: Söz Verilebilir Stok (ATP), Söz Verilebilir Stok ve Kapasite (ATP/CTP), Kaba Kapasite Planlama (RCCP), İleri Planlama ve Çizelgeleme (APS)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Kapasite İhtiyaç Planlama (CRP)

İngilizce: Capacity Requirements Planning (CRP)

Kapasite İhtiyaç Planlama (CRP), planlanan üretim emirlerinin rotalarına ve işlem sürelerine göre her iş merkezinde dönem bazında oluşturduğu yükü ayrıntılı biçimde hesaplayan yöntemdir. Kaba kapasite kontrolüne kıyasla daha ayrıntılıdır ve malzeme ihtiyaç planlaması sonuçlarını kullanmaktadır. Aşırı yüklenen kaynaklar saptanarak emir tarihleri, vardiya veya fason kararları gözden geçirilmektedir.

İlgili terimler: Kaba Kapasite Planlama (RCCP), Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Detay Çizelgeleme
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?

Kapsam 3 Emisyonları

İngilizce: Scope 3 Emissions

Kapsam 3 Emisyonları, bir işletmenin kendi tesisleri ve satın aldığı enerji dışında, değer zincirinde oluşan dolaylı sera gazı emisyonlarıdır. Satın alınan hammadde ve hizmetler, taşıma, ürünlerin kullanımı ve atık yönetimi bu kapsamdadır. Tedarikçi seçimi, taşıma ve ambalaj kararları Kapsam 3 sonuçlarını doğrudan etkilediğinden planlama ile ilişkilidir.

İlgili terimler: Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO)
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Tedarik Zincirinde Sürdürülebilirlik: Kapsam 3 Emisyonları, SKDM (CBAM) ve Planlamaya Etkileri, Satın Almada Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO): Tedarikçi Seçimi ve Yeşil Satın Alma

Kesinleşmiş Planlı Sipariş

İngilizce: Firm Planned Order

Kesinleşmiş planlı sipariş, malzeme ihtiyaç planlaması tarafından önerilen ancak planlayıcı tarafından sabitlenen siparişlerdir. Sistem bu siparişlerin miktarını ve tarihini sonraki hesaplamalarda kendiliğinden değiştirmez. Zaman çitleri içinde yer alan işleri korumak için kullanılır ve plan değişikliklerinin alt seviyelere yayılarak sinirlilik yaratmasını sınırlar. Kesinleşme kararı ancak yetkili onayla geri alınmalıdır.

İlgili terimler: Üretim Planı (MPS), Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Zaman Çitleri
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Kestirimci Bakım

İngilizce: Predictive Maintenance

Kestirimci bakım, sensör ve arıza verisinden yararlanarak bir ekipmanın ne zaman arızalanacağını öngören ve bakımı buna göre planlayan yaklaşımdır. Yedek parça talebi rastlantısal olmaktan çıkıp planlanabilir hale gelir. Kritik parçalarda aynı servis seviyesine daha az emniyet stoğuyla ulaşılabilir. Kazanım, sensör verisinin kalitesine ve önerilen bakımın sahada uygulanmasına bağlıdır.

İlgili terimler: Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi, Nesnelerin İnterneti (IoT), Bakım Yönetim Sistemi (CMMS)
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime

Kısıtlar Teorisi (TOC)

İngilizce: Theory of Constraints (TOC)

Kısıtlar Teorisi (TOC), bir sistemin çıktısını sınırlayan en zayıf halkanın, yani kısıtın belirlenmesi ve yönetimi üzerine kurulu yönetim yaklaşımıdır. Kısıt belirlendikten sonra kaynaklar onu azami kullanacak biçimde düzenlenmekte, diğer kaynaklar kısıta uydurulmakta ve kısıtın kapasitesi artırılmaktadır. Üretim çizelgelemede darboğaz kaynağı merkeze alan planlama yöntemlerinin temelini oluşturmaktadır.

İlgili terimler: Detay Çizelgeleme, Kaba Kapasite Planlama (RCCP), Ayar (Setup) Süresi
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?

Kontrol Grubu Karşılaştırması

İngilizce: Control Group Comparison
Diğer adları: A/B Testi, Farkların Farkı

Kontrol grubu karşılaştırması, kampanyanın uygulandığı mağaza, müşteri veya bölgeleri uygulanmadığı benzer birimlerle karşılaştırarak etkiyi ölçen yöntemdir. Öncesi ve sonrasındaki değişimlerin farkı alındığında (farkların farkı) sezonsal ve genel etkiler dışlanır. Etkiyi gerçekten kampanyanın yarattığını göstermenin en güvenilir yoludur. Tüm mağazalarda eş zamanlı kampanya yapılıyorsa geçmişteki benzer birimlerin ağırlıklı birleşimiyle kurulan sentetik kontrol yöntemleri kullanılabilir.

İlgili terimler: Brüt Artış (Uplift), Baz Talep, Fiyat Esnekliği
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı

Koruma Aralığı

İngilizce: Protection Interval

Koruma aralığı, bir sipariş verildiği andan bir sonraki sipariş gelene kadar stokun belirsizliğe karşı korunması gereken süredir. Periyodik gözden geçirme yapılan politikalarda tedarik süresi ile gözden geçirme periyodunun toplamına eşittir. Emniyet stoğu hesabında yalnızca tedarik süresini almak, bir sonraki gözden geçirmeye kadar geçen süreyi korumasız bırakır ve stoksuzluk riskini artırır.

İlgili terimler: Emniyet Stoğu, Tedarik Süresi, Yeniden Sipariş Noktası
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım, Perakendede Mağaza Bazlı İkmal ve Stok Planlama

Kurulu Taban

İngilizce: Installed Base

Kurulu taban, sahada hizmette bulunan sistem veya ekipmanların toplamıdır. Savunma, havacılık ve dayanıklı ürünlerde yedek parça talebi kurulu tabandan türetilir: sistem sayısı, kullanım saati ve parça arıza oranı çarpılarak beklenen arıza sayısı bulunur. Talebin geçmiş satıştan değil kullanımdan hesaplanması, aralıklı talebin planlanabilir hale gelmesini sağlar.

İlgili terimler: Aralıklı Talep, Onarılabilir Parça, VED Analizi
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime

Kurumsal Kaynak Planlama (ERP)

İngilizce: Enterprise Resource Planning (ERP)

Kurumsal Kaynak Planlama (ERP), sipariş, stok, satın alma, üretim ve finans işlemlerini ortak bir veri tabanında kaydeden kurumsal işlem sistemidir. Planlamanın ana veri ve hareket kaynağıdır. Ürün ağacı, tedarik süresi ve stok bakiyesi gibi bilgiler burada tutulmaktadır. Planlama sistemlerinin ürettiği öneriler çoğunlukla bu sistemde siparişe dönüştürülmektedir.

İlgili terimler: İleri Planlama ve Çizelgeleme (APS), Üretim Yönetim Sistemi / Üretim Yürütme Sistemi (MES), Depo Yönetim Sistemi (WMS), Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP)
Ayrıntılı bilgi: Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım

Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması (CSRD)

İngilizce: Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)

Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması Direktifi (CSRD), Avrupa Birliği'nde belirli büyüklükteki şirketlerin çevresel, sosyal ve yönetişim bilgilerini standart biçimde raporlamasını zorunlu kılar. 2026 tarihli Omnibus I düzenlemesiyle kapsam, ortalama 1.000'den fazla çalışanı ve 450 milyon avronun üzerinde cirosu olan şirketlerle sınırlandırılmıştır. Kapsam dışındaki tedarikçiler, gönüllü standardı aşan veri taleplerini reddedebilir.

İlgili terimler: Kapsam 3 Emisyonları, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), Sera Gazı Protokolü (GHG Protocol)
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Tedarik Zincirinde Sürdürülebilirlik: Kapsam 3 Emisyonları, SKDM (CBAM) ve Planlamaya Etkileri

Kümülatif Tedarik Süresi

İngilizce: Cumulative Lead Time

Kümülatif tedarik süresi, bir ürünün ürün ağacındaki en uzun yol boyunca hammaddenin temininden mamulün tamamlanmasına kadar geçen toplam süredir. Hiçbir stok yokmuş gibi sıfırdan başlandığında ürünün teslime kadar ihtiyaç duyacağı en uzun süreyi gösterir. Planlama zaman çiti uzunluğu çoğunlukla bu süreden türetilir ve süre değiştiğinde yeniden hesaplanır.

İlgili terimler: Tedarik Süresi, Zaman Çitleri, Ürün Ağacı (BOM)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

L

Lojistik Planlama

İngilizce: Logistics Planning

Lojistik Planlama, ürünlerin depolanması, dağıtılması ve taşınması akışını maliyet ve hizmet düzeyi hedeflerine göre planlayan süreçtir. Depo ve dağıtım ağı tasarımı, taşıma modu seçimi, araç yükleme ve rota planlaması, ikmal ve dağıtım zamanlaması bu sürecin başlıca konularıdır. Talep ve stok planlarıyla birlikte yürütüldüğünde, ürünün doğru yerde ve doğru zamanda bulunması düşük toplam lojistik maliyetle sağlanmaktadır.

İlgili terimler: Üçüncü Parti Lojistik (3PL), Araç Rotalama, Taşıma Yönetim Sistemi (TMS), Tedarik Zinciri Kontrol Kulesi
Ayrıntılı bilgi: Lojistik Planlama Nedir?

M

Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP)

İngilizce: Material Requirements Planning (MRP)

Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), üretim planı ile ürün ağaçlarındaki bileşen yapısını, mevcut stokları ve tedarik sürelerini kullanarak hangi malzemenin ne zaman ve ne miktarda gerektiğini hesaplayan yöntemdir. Sonuçta satın alma ve üretim emirleri için öneriler oluşmaktadır. Hesabın doğruluğu ürün ağacı, stok kaydı ve tedarik süresi verilerinin güncelliğine bağlıdır.

İlgili terimler: Üretim Planı (MPS), Kapasite İhtiyaç Planlama (CRP), Tedarik Süresi, Dağıtım İhtiyaç Planlama (DRP)
Ayrıntılı bilgi: Malzeme Planlama Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Malzeme Planlama

İngilizce: Materials Planning
Diğer adları: Malzeme İhtiyaç Planlaması

Malzeme Planlama, üretim planına göre hangi malzemenin ne kadar ve ne zaman gerektiğini hesaplayıp satın alma ve üretim emirlerine dönüştüren süreçtir. Hesapta ürün ağacı, eldeki stok, açık siparişler ve tedarik süreleri birlikte kullanılmaktadır. Süreç, malzeme ihtiyaç planlaması (MRP) mantığına dayanmakta ve eksik malzeme ile fazla stok riskini azaltmayı amaçlamaktadır. Sonuçlar tedarikçilere ve atölyeye önceden iletilmektedir.

İlgili terimler: Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Ürün Ağacı (BOM), Tedarik Süresi, Üretim Planı (MPS)
Ayrıntılı bilgi: Malzeme Planlama Nedir?

MRP Sinirliliği (Nervousness)

İngilizce: MRP Nervousness

MRP sinirliliği, üretim planındaki küçük bir miktar veya tarih değişikliğinin alt montajlarda, yarı mamullerde ve satın alınan malzemelerde çok sayıda yeniden planlama mesajı doğurmasıdır. Planlamacılar mesajlara yetişemez, tedarikçiler üzerindeki baskı artar ve acil siparişler çoğalır. Zaman çitleri, kesinleşmiş planlı siparişler, sabit parti kuralları ve mesaj eşikleri sinirliliği azaltmanın başlıca yollarıdır.

İlgili terimler: Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Kesinleşmiş Planlı Sipariş, Zaman Çitleri
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Mutlak Sapma Yüzdeleri Ortalaması (MAPE)

İngilizce: Mean Absolute Percentage Error (MAPE)
Diğer adları: Ortalama Mutlak Yüzde Sapma

Mutlak Sapma Yüzdeleri Ortalaması (MAPE), her dönem için mutlak sapmanın o dönemin gerçekleşen değerine bölünmesiyle bulunan yüzdelerin ortalamasıdır. Birimden bağımsız olduğundan farklı ürünlerin ve kırılımların doğruluğunun karşılaştırılmasını kolaylaştırmaktadır. Gerçekleşen değerin sıfıra yakın olduğu kalemlerde ölçüt aşırı büyümekte, bu nedenle ağırlıklı türevleri tercih edilebilmektedir.

İlgili terimler: Tahmin Sapması, Yanlılık (Bias), Ağırlıklı Mutlak Sapma Yüzdeleri Ortalaması (WMAPE), Mutlak Sapmaların Ortalaması (MAD), Eklenen Tahmin Değeri (FVA)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Tahmin Sapmaları ve Yanlılık (Bias) Nasıl Ölçülür ve Yorumlanır?

Mutlak Sapmaların Ortalaması (MAD)

İngilizce: Mean Absolute Deviation (MAD)

Mutlak Sapmaların Ortalaması (MAD), tahmin ile gerçekleşen arasındaki farkların mutlak değerlerinin ortalamasıdır ve ürünün kendi birimiyle, örneğin adet, koli veya kilogram olarak ifade edilmektedir. Tek bir ürünün doğruluğunu izlemek için anlaşılır bir göstergedir. Birimler farklı olduğundan ürünler arasında karşılaştırma yapmaya elverişli değildir.

İlgili terimler: Tahmin Sapması, Mutlak Sapma Yüzdeleri Ortalaması (MAPE), Ağırlıklı Mutlak Sapma Yüzdeleri Ortalaması (WMAPE), Sapma Kareleri Ortalamasının Karekökü (RMSE)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Tahmin Sapmaları ve Yanlılık (Bias) Nasıl Ölçülür ve Yorumlanır?

N

Nesnelerin İnterneti (IoT)

İngilizce: Internet of Things (IoT)

Nesnelerin İnterneti (IoT), makine, araç, depo ve ürünlerdeki sensörlerin veriyi ağ üzerinden otomatik iletmesini sağlayan yapıdır. Konum, sıcaklık, durum ve tüketim verisi insan girişi olmadan toplanmaktadır. Tedarik zincirinde bu veri. Stok kayıt doğruluğunu, sevkiyat izlemeyi ve ekipman bakımını destekleyerek planlamanın gerçek duruma daha yakın çalışmasına katkı sağlamaktadır.

İlgili terimler: Üretim Yönetim Sistemi / Üretim Yürütme Sistemi (MES), Depo Yönetim Sistemi (WMS), Dijital İkiz
Ayrıntılı bilgi: Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım

O

Olay

İngilizce: Event

Olay, talep serisinde normal seyri bozan ve tarihi belli olan durumların genel adıdır. Kampanya, stoksuzluk, fiyat değişikliği, dini bayram, tek seferlik büyük sipariş ve sistem hatası örnek olarak verilebilir. Olaylar seride işaretlendiğinde istatistiksel tahmin modeli bu dönemleri normal talep gibi öğrenmez. Böylece baz talep daha temiz biçimde tahmin edilir.

İlgili terimler: Olaylar Geçmişi, Kampanya Kütüphanesi, Sezonsallık, Durağanlık
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı

Olaylar Geçmişi

İngilizce: Event History

Olaylar Geçmişi, geçmişte yaşanan kampanya, stoksuzluk, fiyat değişikliği ve bayram gibi olayların başlangıç ve bitiş tarihi, türü, kapsamı ve talebe etkisiyle birlikte tutulduğu kayıttır. Tahmin modeli bu kaydı kullanarak geçmiş serideki dalgalanmaları nedenleriyle ilişkilendirir. Kayıt eksik tutulduğunda olayın etkisi baz talebe ya da sezonsallığa yanlış yüklenir.

İlgili terimler: Olay, Kampanya Kütüphanesi, Tahmin Sapması
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

Onarılabilir Parça

İngilizce: Repairable Part
Diğer adları: Onarım Döngüsü

Onarılabilir parça, arızalandığında atılmayıp onarım hattına gönderilen ve onarımdan sonra yeniden stoğa katılan parçadır. Gerekli stok, onarım sürerken sistemde eksik kalan ortalama parça sayısına bağlıdır: beklenen arıza sayısı onarım dönüş süresiyle çarpılır. Bu nedenle onarım süresini kısaltmak, çoğu durumda yeni parça satın almaktan daha etkilidir.

İlgili terimler: Kurulu Taban, VED Analizi, Emniyet Stoğu
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime

Onarım Hattı Stoğu

İngilizce: Repair Pipeline Stock

Onarım hattı stoğu, onarılabilir parçalarda arızalı parça onarımdayken yerine verilecek parçaları karşılamak için bulundurulan stoktur. Gereken miktar, aylık beklenen arıza sayısı ile onarım dönüş süresinin çarpımına ve istenen olasılığa bağlıdır. Onarım süresi kısaldıkça stok ihtiyacı belirgin biçimde azalır. Bu nedenle onarımı hızlandırmak çoğu durumda yeni parça almaktan daha ucuzdur.

İlgili terimler: Onarılabilir Parça, Kurulu Taban, Sistem Hazır Olma Oranı
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime

Optimizasyon

İngilizce: Optimization
Diğer adları: Eniyileme

Optimizasyon, belirli kısıtlar altında maliyet, süre veya kar gibi bir amaç fonksiyonunu en iyileyen kararların sistematik olarak aranmasıdır. Karar değişkenleri, kısıtlar ve amaç fonksiyonu matematiksel olarak tanımlanmakta. Çözüm bu model üzerinden elde edilmektedir. Elde edilen sonucun gücü, modelin gerçek sistemi ne kadar iyi temsil ettiğine bağlıdır.

İlgili terimler: Yöneylem Araştırması, Sezgisel Yöntemler, Simülasyon
Ayrıntılı bilgi: Optimizasyon Nedir?

Otoregresif Modeller (ARIMA)

İngilizce: Autoregressive Models (ARIMA)

Otoregresif modeller (ARIMA), bir serinin geçmiş değerleri ile geçmiş sapmaları arasındaki ilişkileri modelleyen zaman serisi yöntemleridir. Durağan hale getirilmiş seri üzerinde çalışır. Seri durağan değilse fark alma uygulanır. Karmaşık otokorelasyon yapılarını yakalayabilir, ancak model kurulumu uzmanlık gerektirir ve otomatik model seçimi bu yükü azaltır.

İlgili terimler: Durağanlık, Üstel Düzeltme, Sezonsallık
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

Ö

Ön Stok (Pre-build)

İngilizce: Pre-build Inventory
Diğer adları: Sezon Öncesi Stok

Ön stok, sezon veya kampanya gibi zirve talepten önce boş kapasitede üretilerek biriktirilen stoktur. Zirvedeki kapasite açığını kapatır, ancak depolama, nakit ve eskime maliyeti taşır. Bu nedenle ön stok, tahmin sapması düşük ve hacmi yüksek ürünlerde ve ortak bileşenlerde oluşturulur. Başlangıç tarihi zirveden geriye doğru hesaplanır.

İlgili terimler: Talebi Takip, Seviyeli ve Karma Üretim, Emniyet Stoğu, Kanala Satış (Sell-in)
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Talep ve Tedariği Dengelemede Talep ve Tedarik Planlama Süreçlerinin Koordinasyonu

Öne Çekme (Pull-forward)

İngilizce: Pull-forward

Öne çekme (pull-forward), tüketicilerin ve kanalın kampanya sırasında ileri tarihli ihtiyaçlarını da satın alması sonucunda sonraki haftalardan çekilen satış miktarıdır. Sonucu kampanya sonrası düşüştür. Stoklanabilir ürünlerde ve derin indirimlerde belirgin, çabuk bozulan ürünlerde sınırlıdır. Kampanyanın net ek satışı, brüt artıştan öne çekmenin çıkarılmasıyla bulunur.

İlgili terimler: Kanibalizasyon, Kampanya Kütüphanesi, Kanala Satış (Sell-in)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı

P

Planlama Hiyerarşisi

İngilizce: Planning Hierarchy
Diğer adları: Planlama Kademeleri

Planlama hiyerarşisi, stratejik, taktik ve operasyonel planların birbirini besleyen kademeler halinde düzenlenmesidir. Üst kademe plan, alt kademe için kısıt ve hedef belirlemekte. Alt kademeden gelen geri bildirim ise üst planın gözden geçirilmesini sağlamaktadır. Planların aynı varsayımlara dayanması, tutarlılığın ön koşuludur.

İlgili terimler: Satış ve Operasyon Planlama (S&OP), Üretim Planı (MPS), Detay Çizelgeleme, Talep Planlama
Ayrıntılı bilgi: Planlama Nedir?

Planogram

İngilizce: Planogram

Planogram, ürünlerin rafta hangi konumda, kaç yüzle ve hangi sırayla yer alacağını gösteren raf yerleşim planıdır. Raf yüzü sayısı ve derinliği teşhir stoğunu ve rafın alabileceği azami miktarı belirlediğinden ikmal parametreleriyle doğrudan ilişkilidir. Planogram değiştiğinde ikmal parametrelerinin de güncellenmesi gerekir. Raf bulunurluğu ve planogram uyumu birlikte izlenir.

İlgili terimler: Teşhir Stoğu, Raf Bulunurluğu (On-Shelf Availability)
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Perakendede Mağaza Bazlı İkmal ve Stok Planlama

R

Radyo Frekanslı Tanımlama (RFID)

İngilizce: Radio Frequency Identification (RFID)

Radyo frekanslı tanımlama, etiketlerin radyo dalgalarıyla temassız okunarak ürün, kap veya paletin otomatik tanımlandığı ve izlendiği teknolojidir. Barkoddan farkı, görüş hattı gerektirmeden birden çok etiketi okuyabilmesidir. Elektronik kanbanda boşalan kabın sinyalini sisteme otomatik iletir. Mağaza ve depo stok doğruluğunu artırmak için de kullanılır.

İlgili terimler: Kanban, Nesnelerin İnterneti (IoT), Tedarik Zinciri Kontrol Kulesi
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Yalın Üretim ve Kanban Sistemleri: Çekme Mantığı, Kanban Sayısı Hesabı ve Uygulama

Raf Bulunurluğu (On-Shelf Availability)

İngilizce: On-Shelf Availability

Raf bulunurluğu, müşterinin bir ürünü almak istediği anda rafta bulabilme oranıdır. Mağazada stok bulunmasına rağmen ürün rafta değilse bulunurluk düşer. Bu nedenle depo veya mağaza stok kaydı yerine raftaki gerçek durumu ölçer. Kaçan satış ve müşteri memnuniyetiyle doğrudan ilişkilidir. Stok kayıt doğruluğu ve raf doldurma disiplini bulunurluğun başlıca belirleyicileridir.

İlgili terimler: Doluluk Oranı, Servis Seviyesi, Teşhir Stoğu
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Perakendede Mağaza Bazlı İkmal ve Stok Planlama

S

Sapma Kareleri Ortalamasının Karekökü (RMSE)

İngilizce: Root Mean Squared Error (RMSE)

Sapma Kareleri Ortalamasının Karekökü (RMSE), sapmaların karelerinin ortalamasının karekökü alınarak hesaplanır ve ürünün kendi birimiyle ifade edilir. Büyük sapmalara daha fazla ağırlık verdiği için seyrek ortaya çıkan ancak maliyeti yüksek sapmaların önemli olduğu durumlarda tercih edilmektedir. Emniyet stoğu hesabında kullanılan sapma ölçüsü de bu mantığa dayanmaktadır.

İlgili terimler: Tahmin Sapması, Mutlak Sapmaların Ortalaması (MAD), Emniyet Stoğu
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Tahmin Sapmaları ve Yanlılık (Bias) Nasıl Ölçülür ve Yorumlanır?

Satış Noktası Verisi (POS)

İngilizce: Point-of-Sale (POS) Data

Satış noktası verisi, perakende kasalarında ürün, mağaza ve zaman bazında kaydedilen tüketici satış verisidir. Kanala satış verisinden farklı olarak gerçek tüketim hareketini gösterdiği için kampanyanın ilk günlerinde tahmini düzeltmek, mağaza ikmalini yönlendirmek ve talep algılama için kullanılır. Veri kalitesi ve paylaşım kapsamı, perakendeci ile yapılan işbirliğine bağlıdır.

İlgili terimler: Talep Algılama (Demand Sensing), Tüketiciye Satış (Sell-out), Raf Bulunurluğu (On-Shelf Availability)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı, Perakendede Mağaza Bazlı İkmal ve Stok Planlama

Satış ve Operasyon Planlama (S&OP)

İngilizce: Sales and Operations Planning (S&OP)

Satış ve Operasyon Planlama (S&OP), talep, tedarik, stok ve finansal hedeflerin tek bir plan üzerinde birleştirildiği aylık yönetim sürecidir. Süreçte talep planı ile tedarik kapasitesi karşılaştırılmakta, aralarındaki uyumsuzluklar üst yönetim toplantısında karara bağlanmaktadır. Böylece şirket hedefleri ile operasyonel planlar aynı varsayımlar üzerinden yürütülmektedir.

İlgili terimler: Entegre İş Planlama (IBP), Satış ve Operasyonların Yürütülmesi (S&OE), Talep Planlama, Üretim Planı (MPS)
Ayrıntılı bilgi: Satış ve Operasyon Planlama (S&OP) Nedir?, S&OP Döngüsünde Hangi Toplantıda Hangi Karar Verilir? Takvim, Karar Mantığı ve Senaryolar, Talep ve Tedariği Dengelemede Talep ve Tedarik Planlama Süreçlerinin Koordinasyonu

Satış ve Operasyonların Yürütülmesi (S&OE)

İngilizce: Sales and Operations Execution (S&OE)

Satış ve Operasyonların Yürütülmesi (S&OE), aylık planlama sürecinin kısa vadeli karşılığıdır ve geciken sevkiyat, stok eksikliği, kampanya sapması gibi istisnaları haftalık veya günlük ritimle ele alan yürütme toplantısını ifade etmektedir. Güncel satış, sipariş ve stok verisi plana karşı izlenmekte, düzeltici kararlar hızla alınmaktadır. Amaç, aylık planın sahada uygulanabilir kalmasını sağlamaktır.

İlgili terimler: Satış ve Operasyon Planlama (S&OP), Tedarik Zinciri Kontrol Kulesi, Talep Algılama (Demand Sensing)
Ayrıntılı bilgi: Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu, S&OP Döngüsünde Hangi Toplantıda Hangi Karar Verilir? Takvim, Karar Mantığı ve Senaryolar

Sera Gazı Protokolü (GHG Protocol)

İngilizce: Greenhouse Gas Protocol (GHG Protocol)

Sera Gazı Protokolü (GHG Protocol), şirketlerin sera gazı emisyonlarını ölçmek ve raporlamak için en yaygın kullanılan standarttır. Emisyonları doğrudan emisyonlar olan kapsam 1, satın alınan enerjiden kaynaklanan kapsam 2 ve değer zincirindeki diğer tüm emisyonları kapsayan kapsam 3 olarak ayırır. Kapsam 3 on beş kategoriye bölünür ve bunların bir kısmı doğrudan planlama kararlarıyla ilgilidir.

İlgili terimler: Kapsam 3 Emisyonları, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), Gömülü Emisyon
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Tedarik Zincirinde Sürdürülebilirlik: Kapsam 3 Emisyonları, SKDM (CBAM) ve Planlamaya Etkileri

Servis Seviyesi

İngilizce: Service Level
Diğer adları: Hizmet Seviyesi, Hizmet Düzeyi

Servis Seviyesi, stok kalemlerinin talep geldiğinde karşılanabilirliğine ilişkin hedeftir. Döngü servis seviyesi, bir ikmal döngüsünde stoksuzluk yaşanmama olasılığını ifade etmektedir. Hedef seviye yükseldikçe gereken emniyet stoğu da artmaktadır. Bu nedenle seviyenin tüm kalemler için aynı değil, kalemin önemine göre belirlenmesi önerilmektedir.

İlgili terimler: Doluluk Oranı, Emniyet Stoğu, ABC-XYZ Analizi
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım

Sezgisel Yöntemler

İngilizce: Heuristics
Diğer adları: Sezgisel Algoritmalar, Heuristik

Sezgisel yöntemler, en iyi çözümü garanti etmeden, makul bir sürede kabul edilebilir kalitede çözümler üretmeyi amaçlayan pratik yaklaşımlardır. Problem büyüklüğü arttığında kesin yöntemlerin çözüm süresi hızla uzadığından, çizelgeleme ve rotalama gibi problemlerde sıklıkla tercih edilmektedir. Öncelik kuralları ve genetik algoritmalar bu grupta yer almaktadır.

İlgili terimler: Optimizasyon, Detay Çizelgeleme, Sonlu Kapasiteli Çizelgeleme
Ayrıntılı bilgi: Optimizasyon Nedir?

Sezonsallık

İngilizce: Seasonality
Diğer adları: Sezonsal Bileşen

Sezonsallık, talebin yıl içinde belirli dönemlerde, her yıl benzer biçimde tekrarlanan artış ve azalışlar göstermesidir. İklim koşulları, tatiller, okul takvimi ve bütçe dönemleri bu örüntüye neden olabilmektedir. Zaman serisi yöntemlerinde sezonsal bileşen ayrıştırılarak tahmine eklenmekte, üretim ve stok hazırlığı bu örüntüye göre planlanmaktadır.

İlgili terimler: Eğilim, Durağanlık, Talep Planlama
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık, Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)

İngilizce: Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)
Diğer adları: Sınırda Karbon Düzenlemesi

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), Avrupa Birliği'ne ithal edilen belirli ürünlerin üretiminde ortaya çıkan karbon emisyonu için ithalatçıya mali yükümlülük getiren düzenlemedir. Amaç, Avrupa Birliği içinde üretim yapanlar ile dışarıdan ithal edenler arasındaki karbon maliyeti farkını dengelemektir. İhracatçı işletmelerde emisyon verisinin izlenmesi ve karbon maliyetinin tedarik zinciri planlarına yansıtılması gündeme gelmektedir.

İlgili terimler: Kapsam 3 Emisyonları, Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO)
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Tedarik Zincirinde Sürdürülebilirlik: Kapsam 3 Emisyonları, SKDM (CBAM) ve Planlamaya Etkileri

Simülasyon

İngilizce: Simulation

Simülasyon, bir sistemin davranışının model üzerinde taklit edilerek farklı senaryoların sonuçlarının karşılaştırılması yöntemidir. Rastlantısal değişkenlerin etkisi, gerçek sistemde denenmesi maliyetli veya riskli kararlar için incelenebilmektedir. Optimizasyon en iyi çözümü ararken simülasyon, belirli bir kararın farklı koşullar altında nasıl sonuç vereceğini göstermektedir.

İlgili terimler: Optimizasyon, Dijital İkiz, Yöneylem Araştırması
Ayrıntılı bilgi: Optimizasyon Nedir?

Siparişe Üretim (MTO)

İngilizce: Make-to-Order (MTO)

Siparişe Üretim (MTO), üretimin müşteri siparişi alındıktan sonra başladığı üretim stratejisidir. Stok riski düşüktür ve müşteriye özel ürünlerde uygulanabilmektedir. Ancak teslim süresi üretim ve malzeme temin süresine bağlı olarak uzamaktadır. Sipariş tarihlerine söz verilebilmesi için kapasite ve malzeme planlamasının dikkatle yapılması gerekmektedir.

İlgili terimler: Stoğa Üretim (MTS), Tedarik Süresi, Söz Verilebilir Stok ve Kapasite (ATP/CTP)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?

Sistem Hazır Olma Oranı

İngilizce: Operational Availability

Sistem hazır olma oranı, belirli bir anda göreve hazır olan sistemlerin toplam sistemlere oranıdır. Savunma ve havacılıkta yedek parça planlamasının temel hedefidir. Parça bazında servis seviyesinden farklı olarak, parça eksikliği nedeniyle hizmet dışı kalan sistemlerin payına bakar. Stok yatırımı, bu oranı en düşük maliyetle sağlayacak parçalara ve kademelere dağıtılır.

İlgili terimler: Onarım Hattı Stoğu, Kurulu Taban, VED Analizi
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime

Son Alım (Last-Time Buy)

İngilizce: Last-Time Buy

Son alım, tedarikçi ürünü ömür sonuna getirdiğinde, sistemin kalan ömrü boyunca beklenen talep kadar parçanın son kez satın alınmasıdır. Miktar. Kalan ömürdeki talep, olası onarımlar ve hurda oranı hesaba katılarak belirlenir. Fazla alım eskiyen stoğa, yetersiz alım ileride parçanın bulunamamasına yol açtığı için iki maliyet birlikte karşılaştırılır.

İlgili terimler: Eskime (Obsolescence), Kurulu Taban, Onarılabilir Parça
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime

Sonlu Kapasiteli Çizelgeleme

İngilizce: Finite Capacity Scheduling
Diğer adları: Sonlu Kapasite Çizelgeleme

Sonlu kapasiteli çizelgeleme, makine, işgücü ve araç gibi kaynakların gerçek kapasite sınırlarını dikkate alarak işlerin başlangıç ve bitiş zamanlarını belirleyen yaklaşımdır. Kapasiteyi sınırsız varsayan yöntemlerin aksine, uygulanabilir ve gerçekçi çizelgeler üretmektedir. Gelişmiş planlama ve çizelgeleme (APS) sistemlerinin temel işlevlerinden biridir.

İlgili terimler: Detay Çizelgeleme, İleri Planlama ve Çizelgeleme (APS), Gantt Şeması, Sezgisel Yöntemler
Ayrıntılı bilgi: Detay Çizelgeleme Nedir?

Söz Verilebilir Stok (ATP)

İngilizce: Available-to-Promise (ATP)
Diğer adları: Available-to-Promise

Söz Verilebilir Stok (ATP), eldeki stok ile planlanan üretim ve tedarik miktarlarından, kesinleşmiş siparişlere ayrılanlar düşüldükten sonra kalan ve müşteriye söz verilebilecek miktardır. Hesap çoğunlukla Üretim Planı (MPS) dönemleri üzerinden yapılmakta ve her dönem için ayrı bir söz verilebilir miktar bulunmaktadır. Sipariş sözü verilirken kapasite sınırı dikkate alınmadığı için, kısıtlı kaynaklarda Kapasite Dahil Söz Verilebilirlik (CTP) ile birlikte değerlendirilmesi önerilmektedir.

İlgili terimler: Söz Verilebilir Stok ve Kapasite (ATP/CTP), Kapasite Dahil Söz Verilebilirlik (CTP), Üretim Planı (MPS), Zaman Çitleri
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Söz Verilebilir Stok ve Kapasite (ATP/CTP)

İngilizce: Available-to-Promise / Capable-to-Promise (ATP/CTP)
Diğer adları: Söz Verilebilir Stok (ATP)

Söz Verilebilir Stok ve Kapasite (ATP/CTP), müşteriye hangi miktarın hangi tarihte teslim edilebileceğine ilişkin sipariş sözünün dayanağıdır. Birinci yaklaşım yalnızca eldeki stoku ve planlanan üretimi dikkate almakta (ATP), ikincisi bunlara kapasite ve malzeme uygunluğunu da eklemektedir (CTP). Böylece sipariş sözü gerçekçi tutulmakta ve teslimat güvenilirliği desteklenmektedir.

İlgili terimler: Üretim Planı (MPS), Zaman Çitleri, İleri Planlama ve Çizelgeleme (APS), Söz Verilebilir Stok (ATP), Kapasite Dahil Söz Verilebilirlik (CTP)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Stoğa Üretim (MTS)

İngilizce: Make-to-Stock (MTS)

Stoğa Üretim (MTS), ürünlerin müşteri siparişinden önce, talep tahminine göre üretilerek stokta tutulduğu üretim stratejisidir. Teslim süresi kısadır. Ancak tahmin sapması fazla stok veya stoksuzluk riski doğurmaktadır. Talebi öngörülebilir, ürün çeşitliliği sınırlı ve yüksek servis seviyesi beklenen ürünlerde yaygın olarak kullanılmaktadır.

İlgili terimler: Siparişe Üretim (MTO), Üretim Planı (MPS), Servis Seviyesi
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?

Stok Devir Hızı

İngilizce: Inventory Turnover
Diğer adları: Stock Turnover, Inventory Turnover

Stok devir hızı, belirli bir dönemdeki tüketim veya satış maliyetinin ortalama stok değerine bölünmesiyle bulunan ve stokların dönem içinde kaç kez yenilendiğini gösteren göstergedir. Yüksek devir, sermayenin daha verimli kullanıldığına işaret etmektedir. Ancak servis seviyesi gözetilmeden yalnızca devir hızının yükseltilmesi, eksik stok riskini artırabilmektedir.

İlgili terimler: ABC-XYZ Analizi, Servis Seviyesi, Emniyet Stoğu
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?

Stok Yönetimi

İngilizce: Inventory Management
Diğer adları: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu

Stok Yönetimi, hizmet düzeyini koruyarak stok yatırımını ve stok tutma maliyetini dengeleyen planlama ve kontrol sürecidir. Hangi ürünün, hangi lokasyonda, ne kadar ve ne zaman bulundurulacağı kararları bu kapsamda verilmektedir. Emniyet stoğu, yeniden sipariş noktası ve sipariş miktarı gibi parametreler talep değişkenliği ve tedarik süresi dikkate alınarak belirlenmekte, ürünler önem ve talep yapısına göre sınıflandırılarak farklı politikalarla yönetilmektedir.

İlgili terimler: Emniyet Stoğu, Yeniden Sipariş Noktası, Servis Seviyesi, ABC-XYZ Analizi
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?

Sürdürülebilir Satın Alma Rehberi (ISO 20400)

İngilizce: Sustainable Procurement Guidance (ISO 20400)

Sürdürülebilir satın alma rehberi (ISO 20400), sürdürülebilir satın alma için hazırlanmış bir rehber standarttır. Çevresel ve sosyal kriterlerin sürecin sonuna eklenmek yerine satın almanın her aşamasına yerleştirilmesini önerir. Bir rehber olduğu için belgelendirmede kullanılmaz ve sertifika alınamaz. Kurumlar bu rehberi satın alma politikalarını ve tedarikçi seçim kriterlerini oluşturmak için başvuru kaynağı olarak kullanır.

İlgili terimler: Yeşil Satın Alma, Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO), Tedarikçi Karnesi
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Satın Almada Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO): Tedarikçi Seçimi ve Yeşil Satın Alma

T

Tahmin Sapması

İngilizce: Forecast Error
Diğer adları: Tahmin Hatası

Tahmin Sapması, belirli bir dönemde gerçekleşen talep ile o dönem için yapılan tahmin arasındaki farktır ve Sapma = Gerçekleşen - Tahmin biçiminde hesaplanır. Pozitif sapma tahminin düşük, negatif sapma ise yüksek kaldığını göstermektedir. Sapma. Doğruluk ölçümlerinin, emniyet stoğu hesabının ve tahmin yönteminin iyileştirilmesinin temel girdisidir.

İlgili terimler: Yanlılık (Bias), Mutlak Sapma Yüzdeleri Ortalaması (MAPE), Eklenen Tahmin Değeri (FVA), Emniyet Stoğu
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Tahmin Sapmaları ve Yanlılık (Bias) Nasıl Ölçülür ve Yorumlanır?

Tahsis (Allocation)

İngilizce: Allocation
Diğer adları: Müşteriler Arası Tahsis

Tahsis, talebin kullanılabilir arzı aştığı durumlarda kısıtlı stok ve kapasitenin müşteriler, kanallar veya lokasyonlar arasında önceden belirlenmiş kurallara göre paylaştırılmasıdır. Zirve sezonlarda ve kapasite kısıtlı dönemlerde gerekir. Kurallar stratejik öncelik, sözleşme ve marjı dikkate alır. Kararı yönetim S&OP toplantısı onaylar.

İlgili terimler: Satış ve Operasyon Planlama (S&OP), Satış ve Operasyonların Yürütülmesi (S&OE), Kamçı Etkisi
Ayrıntılı bilgi: Satış ve Operasyon Planlama (S&OP) Nedir?, Talep ve Tedariği Dengelemede Talep ve Tedarik Planlama Süreçlerinin Koordinasyonu

Talebi Takip, Seviyeli ve Karma Üretim

İngilizce: Chase, Level and Hybrid Production
Diğer adları: Üretim Dengeleme

Zirve talep normal kapasiteyi aştığında üç temel yaklaşım vardır. Talebi takip yaklaşımında üretim talebe eşitlenir ve kapasite sürekli değiştirilir. Seviyeli üretimde fabrika sabit hızda çalışır, fazla miktar stoğa alınır. Karma yaklaşımda taban üretim seviyeli tutulur, zirvede sınırlı ek kapasite ve ön stok kullanılır. Seçim, toplam maliyete göre yapılır.

İlgili terimler: Ön Stok (Pre-build), ABC-XYZ Analizi
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Talep ve Tedariği Dengelemede Talep ve Tedarik Planlama Süreçlerinin Koordinasyonu

Talep Algılama (Demand Sensing)

İngilizce: Demand Sensing

Talep Algılama, satış noktası, sipariş ve dış veri gibi güncel sinyalleri kısa vadeli tahmine hızla yansıtan yaklaşımdır. Tahmin günlük ya da haftalık olarak güncellenmekte, yeni bilgiye göre ikmal ve dağıtım kararları yönlendirilmektedir. Yaklaşım orta vadeli talep planının yerine geçmemekte, onu kısa vadede tamamlamaktadır.

İlgili terimler: Satış ve Operasyonların Yürütülmesi (S&OE), Talep Planlama, Tedarik Zinciri Kontrol Kulesi, Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı

Talep Güdümlü Malzeme İhtiyaç Planlaması (DDMRP)

İngilizce: Demand Driven MRP (DDMRP)

Talep güdümlü malzeme ihtiyaç planlaması (DDMRP), ürün ağacında stratejik noktalara tampon stoklar yerleştiren ve tamamlamayı fiili talebe göre tetikleyen bir planlama yöntemidir. Talep değişkenliğinin zincir boyunca yayılmasını sınırlamayı amaçlamakta. Geleneksel MRP ile birlikte ya da onun yerine kullanılabilmektedir. Tampon düzeyleri ortalama günlük kullanım ve tedarik süresine göre hesaplanmaktadır.

İlgili terimler: Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Emniyet Stoğu, Kamçı Etkisi
Ayrıntılı bilgi: Malzeme Planlama Nedir?

Talep Planlama

İngilizce: Demand Planning
Diğer adları: Talep Tahmini ve Planlaması

Talep Planlama, geçmiş satışların, pazar bilgisinin ve ticari planların birleştirilerek gelecek talebin tahmin edilmesi ve tek bir talep planı olarak uzlaştırılması sürecidir. İstatistiksel yöntemler ile satış ve pazarlama görüşü birlikte değerlendirilmekte, plan ürün, müşteri ve zaman kırılımlarında ifade edilmektedir. Çıktı, üretim, satın alma ve stok kararlarının başlangıç girdisidir.

İlgili terimler: Tahmin Sapması, Sezonsallık, Talep Algılama (Demand Sensing), Satış ve Operasyon Planlama (S&OP)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Tahmin Sapmaları ve Yanlılık (Bias) Nasıl Ölçülür ve Yorumlanır?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

Tam Zamanında Üretim (JIT)

İngilizce: Just-in-Time (JIT)

Tam Zamanında Üretim (JIT), malzemenin ve ürünün yalnızca ihtiyaç duyulan yerde, zamanda ve miktarda üretilmesini veya temin edilmesini hedefleyen yaklaşımdır. Çekme esasına dayanmakta, ara stokları ve bekleme sürelerini azaltmayı amaçlamaktadır. Başarısı. Kararlı bir üretim planına, kısa ayar sürelerine ve güvenilir tedarikçilere bağlıdır.

İlgili terimler: Kanban, Ayar (Setup) Süresi, Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Yalın Üretim ve Kanban Sistemleri: Çekme Mantığı, Kanban Sayısı Hesabı ve Uygulama, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Taşıma Yönetim Sistemi (TMS)

İngilizce: Transportation Management System (TMS)

Taşıma Yönetim Sistemi (TMS), sevkiyat planlama, araç yükleme, rota ve taşıyıcı yönetimini destekleyen sistemdir. Siparişleri araçlara ve rotalara atamakta, taşıma maliyetini, araç doluluğunu ve teslim tarihlerini dikkate almakta, depo ve kurumsal işlem sistemleriyle veri alışverişi yapmaktadır. Sevkiyatın izlenmesi ve taşıyıcı performansının değerlendirilmesi de bu sistemin kapsamındadır.

İlgili terimler: Depo Yönetim Sistemi (WMS), Kurumsal Kaynak Planlama (ERP), Tedarik Zinciri Kontrol Kulesi
Ayrıntılı bilgi: Lojistik Planlama Nedir?, Perakendede Mağaza Bazlı İkmal ve Stok Planlama

Tedarik Süresi

İngilizce: Lead Time
Diğer adları: Temin Süresi

Tedarik Süresi, bir siparişin verildiği andan malzemenin kullanıma hazır hale geldiği ana kadar geçen süredir. Tedarikçide hazırlık, taşıma, gümrük ve mal kabul gibi aşamaları içermektedir. Süre uzadıkça ve değişkenliği arttıkça gereken emniyet stoğu büyümekte, planlama ufku da genişlemektedir. Süre aynı zamanda tedarikçi performansının izlenmesinde de temel göstergelerden biridir.

İlgili terimler: Emniyet Stoğu, Yeniden Sipariş Noktası, Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP)
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım

Tedarik Zinciri Dayanıklılığı

İngilizce: Supply Chain Resilience
Diğer adları: Dayanıklı Tedarik Zinciri

Tedarik zinciri dayanıklılığı, zincirin tedarik, talep veya lojistik kaynaklı aksaklıklara dayanma ve sonrasında kabul edilebilir bir sürede normal işleyişe dönme yeteneğidir. Çoklu tedarikçi, uygun stok tamponları, görünürlük ve senaryo planlaması bu yeteneği güçlendiren başlıca unsurlar arasındadır. Her önlemin bir maliyeti bulunduğundan, risk ve maliyet birlikte değerlendirilmelidir.

İlgili terimler: Tedarik Zinciri Kontrol Kulesi, Emniyet Stoğu, Çok Kademeli Stok Optimizasyonu (MEIO)
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?

Tedarik Zinciri Kontrol Kulesi

İngilizce: Supply Chain Control Tower
Diğer adları: Kontrol Kulesi

Tedarik Zinciri Kontrol Kulesi, sipariş, stok, üretim ve sevkiyat verisini tek ekranda birleştirerek istisnaları ve riskleri erken gösteren izleme yapısıdır. Geciken sevkiyat, stok eksikliği veya kapasite sorunu gibi durumlar önceden saptanmakta ve sorumlulara iletilmektedir. Yapı, yürütme toplantılarında ele alınacak istisnaların belirlenmesini kolaylaştırmaktadır.

İlgili terimler: Satış ve Operasyonların Yürütülmesi (S&OE), Elektronik Veri Değişimi (EDI), Nesnelerin İnterneti (IoT)
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu

Tedarik Zinciri Yönetimi

İngilizce: Supply Chain Management

Tedarik Zinciri Yönetimi, hammaddeden son tüketiciye uzanan malzeme, bilgi ve para akışlarının tedarikçiler, üretim, depolama, dağıtım ve müşteriler arasında uçtan uca koordine edilmesini sağlayan yönetim yaklaşımıdır. Satın alma, üretim, stok, lojistik ve talep planlama süreçlerini ortak hedefler çevresinde birleştirmekte, maliyet, hizmet düzeyi ve dayanıklılık arasında denge kurmayı amaçlamaktadır. Tek tek işlevlerin değil, zincirin bütününün performansı esas alınmaktadır.

İlgili terimler: Satış ve Operasyon Planlama (S&OP), Tedarik Zinciri Dayanıklılığı, Tedarik Zinciri Kontrol Kulesi, Talep Planlama
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?

Tedarikçi Karnesi

İngilizce: Supplier Scorecard

Tedarikçi karnesi, tedarikçinin zamanında teslim, kalite, fiyat ve diğer maliyet kalemlerindeki performansını düzenli ölçen değerlendirme aracıdır. Elle tutulan karne çoğu firmada yılda bir güncellenir. Sipariş ve teslim kayıtları dijital tutulduğunda aynı veri her siparişle birikir ve karne toplam sahip olma maliyeti analiziyle birlikte otomatik üretilebilir.

İlgili terimler: Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO), Kurumsal Kaynak Planlama (ERP), Tedarik Süresi
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Satın Almada Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO): Tedarikçi Seçimi ve Yeşil Satın Alma

Teşhir Stoğu

İngilizce: Display Stock

Teşhir stoğu, rafın dolu ve çekici görünmesi için mağazada bulundurulması gereken asgari miktardır. Satış tahmininden bağımsız bir kısıttır ve raf yüzü sayısı ile derinliğine göre belirlenir. Düşük satışlı ürünlerde stoğun büyük bölümünü oluşturabilir. Emniyet stoğuyla karıştırılmamalı, ikmal hesabına ayrı bir kısıt olarak eklenmelidir.

İlgili terimler: Emniyet Stoğu, Planogram, Raf Bulunurluğu (On-Shelf Availability)
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Perakendede Mağaza Bazlı İkmal ve Stok Planlama

Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO)

İngilizce: Total Cost of Ownership (TCO)

Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO), bir malın veya hizmetin satın alma fiyatına ek olarak edinme, kullanma ve elden çıkarma sürecindeki tüm maliyetleri kapsayan bütüncül maliyet ölçüsüdür. Taşıma, gümrük, stok taşıma, kalite, bakım ve karbon maliyeti gibi kalemler hesaba katılmaktadır. Tedarikçi seçiminde en düşük birim fiyat yerine en düşük toplam maliyetin esas alınmasını sağlamaktadır.

İlgili terimler: Kapsam 3 Emisyonları, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Satın Almada Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO): Tedarikçi Seçimi ve Yeşil Satın Alma

Tüketiciye Satış (Sell-out)

İngilizce: Sell-out

Tüketiciye satış (sell-out), ürünün perakende kasasından veya satış noktasından tüketiciye gerçekleşen satışıdır. Kanalın stok yüklemesini ve boşaltmasını içermediği için kanala satıştan daha çok gerçek talebi yansıtır. Tüketiciye satış ile kanala satış arasındaki fark, kanal stokunun büyüdüğünü ya da eridiğini gösterir.

İlgili terimler: Kanala Satış (Sell-in), Talep Algılama (Demand Sensing)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı, Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu

Ü

Üçüncü Parti Lojistik (3PL)

İngilizce: Third-Party Logistics (3PL)
Diğer adları: Dış Kaynaklı Lojistik

Üçüncü parti lojistik (3PL), taşıma, depolama ve dağıtım gibi lojistik faaliyetlerin bir bölümünün veya tamamının dış bir hizmet sağlayıcıya devredilmesidir. Şirketler esnekliği ve ölçek avantajını artırabilmekte. Ancak sevkiyat planlaması ve veri akışı üzerindeki görünürlük, sözleşme ve performans göstergeleri ile korunmalıdır.

İlgili terimler: Taşıma Yönetim Sistemi (TMS), Depo Yönetim Sistemi (WMS), Araç Rotalama
Ayrıntılı bilgi: Lojistik Planlama Nedir?

Üretim Planı (MPS)

İngilizce: Master Production Schedule (MPS)
Diğer adları: Ana Üretim Planı, Ana Üretim Çizelgesi

Üretim Planı (MPS), nihai ürünlerin hangi dönemde ne miktarda üretileceğini gösteren, talep planı ile kapasite ve stok hedeflerine göre hazırlanan zaman bazlı çizelgedir. Malzeme ihtiyaç planlamasının (MRP) temel girdisidir. Çizelgedeki değişiklikler satın alma ve üretim siparişlerine yansıdığından, zaman çitleri ile belirli bir süre korunması önerilmektedir.

İlgili terimler: Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Zaman Çitleri, Söz Verilebilir Stok ve Kapasite (ATP/CTP), Kaba Kapasite Planlama (RCCP), Üretim Planlama
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Üretim Planlama

İngilizce: Production Planning
Diğer adları: Üretim Planlaması

Üretim Planlama, talebin karşılanması için hangi ürünün, ne miktarda ve ne zaman üretileceğini kapasite ve malzeme sınırları içinde belirleyen süreçtir. Planlama; Üretim Planı (MPS), Kaba Kapasite Planlama (RCCP), malzeme ihtiyaç planlaması, Kapasite İhtiyaç Planlama (CRP) ve detay çizelgeleme gibi katmanlardan oluşmakta, her katman bir üst katmanın kararını daha ayrıntılı hale getirmektedir. Amaç, servis düzeyi, stok ve kaynak kullanımı arasında dengeli bir plan kurmaktır.

İlgili terimler: Üretim Planı (MPS), Kaba Kapasite Planlama (RCCP), Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Kapasite İhtiyaç Planlama (CRP), Detay Çizelgeleme, Talep Planlama
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?

Üretim Seviyelendirme (Heijunka)

İngilizce: Production Leveling (Heijunka)
Diğer adları: Heijunka

Üretim seviyelendirme (heijunka), hem miktarı hem çeşidi zamana yaymaktır. Aylık plan günlük miktarlara bölünür ve aynı gün içinde ürünler karışık bir sırayla üretilir. Böylece önceki istasyonların yükü dengeli kalır, kanban sayısı ve stok düşük tutulabilir. Karışık sıra kısa ayar süreleri gerektirdiği için hızlı ayar çalışmalarıyla birlikte yürütülür.

İlgili terimler: Çekme Sistemi, Kanban, Hızlı Ayar (SMED)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Yalın Üretim ve Kanban Sistemleri: Çekme Mantığı, Kanban Sayısı Hesabı ve Uygulama

Üretim Yönetim Sistemi / Üretim Yürütme Sistemi (MES)

İngilizce: Manufacturing Execution System (MES)
Diğer adları: Üretim Yönetim Sistemi, Üretim Yürütme Sistemi

Üretim Yönetim Sistemi veya Üretim Yürütme Sistemi (MES), atölyedeki iş emirlerini, makine durumlarını, üretim miktarlarını ve fireyi gerçek zamana yakın izleyerek plan ile fiili üretimi birbirine bağlayan sistemdir. Gerçekleşen üretim, duruş ve fire bilgisi planlama katmanına geri bildirilmektedir. Böylece plan ile gerçekleşen arasındaki fark ölçülebilir hale gelmekte ve çizelgeler güncel veriyle yeniden düzenlenebilmektedir.

İlgili terimler: İleri Planlama ve Çizelgeleme (APS), Kurumsal Kaynak Planlama (ERP), Nesnelerin İnterneti (IoT)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Üretken Yapay Zeka (GenAI)

İngilizce: Generative AI (GenAI)

Üretken yapay zeka, büyük dil modellerine dayanarak doğal dilde metin, özet ve açıklama taslağı üreten yapay zeka türüdür. Planlamada sapma bulgularını okunabilir bir değerlendirmeye veya kampanya sonrası raporun taslağına dönüştürebilir. Gerekçeyi doğrulamak ve karar vermek planlamacının sorumluluğunda kalır. Çıktısı da aynı göstergelerle izlenmelidir.

İlgili terimler: Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi, Tahmin Sapması, İş Zekası (BI)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Promosyon Etkisi Nasıl Tahmin Edilir? Kampanya Türleri ve Etki Hesabı, Tahmin Sapmaları ve Yanlılık (Bias) Nasıl Ölçülür ve Yorumlanır?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

Ürün Ağacı (BOM)

İngilizce: Bill of Materials (BOM)

Ürün ağacı (BOM), bir ürünün üretimi için gereken hammadde, yarı mamul ve bileşenleri, miktarlarıyla ve seviyeleriyle birlikte gösteren hiyerarşik listedir. Malzeme ihtiyaç planlamasında (MRP) bağımlı talebin hesaplanması bu yapıya dayanmaktadır. Ürün ağacındaki hataların plana doğrudan yansıdığı için, ağacın güncelliği ve doğruluğu düzenli olarak kontrol edilmelidir.

İlgili terimler: Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP), Bağımsız ve Bağımlı Talep, Üretim Planı (MPS)
Ayrıntılı bilgi: Malzeme Planlama Nedir?

Ürün Çarkı

İngilizce: Product Wheel

Ürün çarkı, ürünlerin her döngüde aynı sırayla ve tanımlı bir döngü süresi içinde üretildiği sabit kampanya düzenidir. Geçişler öngörülebilir hale gelir, hammadde çağrıları sabitlenir ve bakım pencereleri kolay planlanır. Sıra geçiş matrisine göre belirlenir, miktarlar ise her döngüde talebe göre ayarlanarak esneklik korunur.

İlgili terimler: Kampanya Planlama, Ayar (Setup) Süresi, Hızlı Ayar (SMED)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Proses Endüstrisinde Kampanya Planlama ve Ürün Geçiş Süreleri

Ürün Yaşam Döngüsü Yönetimi (PLM)

İngilizce: Product Lifecycle Management (PLM)

Ürün yaşam döngüsü yönetimi, tasarım, ürün yapılandırması ve mühendislik değişikliklerini yöneten sistemdir. Hangi parçanın hangi konfigürasyonda geçerli olduğunu gösterir. Yedek parça planlamasında konfigürasyon takibi, eskime ve değişim riskinin erken görülmesini sağlar. Ürün ağacı verisi bu sistemden kurumsal kaynak planlamaya aktarılabilir.

İlgili terimler: Ürün Ağacı (BOM), Kurumsal Kaynak Planlama (ERP), Eskime (Obsolescence)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime

Üstel Düzeltme

İngilizce: Exponential Smoothing
Diğer adları: Basit Üstel Düzeltme

Üstel düzeltme, yeni tahmini önceki tahmin ile son gerçekleşenin ağırlıklı birleşimi olarak hesaplayan zaman serisi yöntemidir. Düzeltme katsayısı büyüdükçe son verilere hızlı tepki verilir, küçüldükçe tahmin daha kararlı olur. Basit biçimi durağan seriler için, eğilimli ve sezonsal biçimleri ise Holt ve Holt-Winters yöntemleri için uygundur.

İlgili terimler: Holt-Winters Yöntemi, Durağanlık, Eğilim
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

V

VED Analizi

İngilizce: VED Analysis

Bu analiz, parçaları sistemin çalışmasına etkilerine göre hayati (Vital), gerekli (Essential) ve istenen (Desirable) olarak ayıran kritiklik sınıflandırmasıdır. ABC-XYZ analizi değer ve talep davranışını gösterirken kritiklik analizi eksikliğin sonucunu gösterir. İkisi birlikte kullanıldığında stok hedefleri hem değer hem kritiklik esas alınarak belirlenir.

İlgili terimler: ABC-XYZ Analizi, Onarılabilir Parça, Servis Seviyesi
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Savunma ve Havacılıkta Yedek Parça Planlama: Onarım Döngüsü, Kritiklik ve Eskime

Veri Ambarı

İngilizce: Data Warehouse

Veri ambarı, kurumsal kaynak planlama (ERP), satış noktası, sevkiyat ve diğer kaynak sistemlerden gelen verinin tek ve tutarlı bir yapıda saklandığı analiz veri tabanıdır. Planlamada tahmin versiyonlarını farklı gecikmeler için anlık görüntü olarak saklamak gerekir. Yalnızca güncel tahminin tutulduğu sistemlerde geçmiş sapma sonradan hesaplanamaz. Ölçüm böylece tek bir doğru veri kaynağından yapılır.

İlgili terimler: Kurumsal Kaynak Planlama (ERP), İş Zekası (BI), Tahmin Sapması
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Tahmin Sapmaları ve Yanlılık (Bias) Nasıl Ölçülür ve Yorumlanır?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

Y

Yalın Üretim

İngilizce: Lean Production
Diğer adları: Toyota Üretim Sistemi

Yalın üretim, müşteri için değer yaratmayan bekleme, fazla stok, gereksiz taşıma, fazla işlem ve hatalı üretim gibi faaliyetleri ortadan kaldırarak akışı hızlandırmayı hedefleyen yönetim yaklaşımıdır. Toyota Üretim Sistemi'nin uluslararası literatürdeki genel adıdır. Amaç makinelerin sürekli çalışması değil, ürünün sürekli akmasıdır. Çekme sistemi ve sürekli iyileştirme temel ilkeleridir.

İlgili terimler: Çekme Sistemi, Kanban, Değer Akışı Haritalama (VSM)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Yalın Üretim ve Kanban Sistemleri: Çekme Mantığı, Kanban Sayısı Hesabı ve Uygulama

Yanlılık (Bias)

İngilizce: Forecast Bias

Yanlılık (Bias), tahmin sapmalarının zaman içinde aynı yönde birikmesi, yani tahminin sürekli yüksek ya da sürekli düşük kalması eğilimidir. Dönemsel sapmalar birbirini götürse bile yanlılık fazla stok veya karşılanamayan talep olarak ortaya çıkmaktadır. Yanlılığın izlenmesi, satış ve pazarlama düzeltmelerindeki sistematik iyimserliğin veya temkinliliğin saptanmasına yardımcı olmaktadır.

İlgili terimler: Tahmin Sapması, Mutlak Sapma Yüzdeleri Ortalaması (MAPE), Eklenen Tahmin Değeri (FVA)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Tahmin Sapmaları ve Yanlılık (Bias) Nasıl Ölçülür ve Yorumlanır?, S&OP Döngüsünde Hangi Toplantıda Hangi Karar Verilir? Takvim, Karar Mantığı ve Senaryolar

Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi

İngilizce: Artificial Intelligence and Machine Learning
Diğer adları: Yapay Zeka (AI) ve Makine Öğrenmesi (ML)

Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi, veriden örüntü öğrenerek tahmin, sınıflandırma ve öneri üreten yöntemlerdir. Makine öğrenmesi, yapay zekanın veriden öğrenen alt dalıdır. Planlamada talep tahmini, promosyon etkisinin ayrıştırılması, tedarik süresi dağılımlarının güncellenmesi ve olağan dışı durumların işaretlenmesi gibi alanlarda kullanılmaktadır. Sonuçların kalitesi veri kalitesine ve planlamacının yorumuna bağlıdır.

İlgili terimler: Talep Algılama (Demand Sensing), Dijital İkiz, Tahmin Sapması
Ayrıntılı bilgi: Hızlı Tüketimde (FMCG) Talep Planlama ve S&OP: 5 Kritik Konu, Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım

Yedi İsraf (Muda)

İngilizce: Seven Wastes (Muda)

Yedi israf, yalın üretimde müşteri için değer katmayan faaliyetlerin yedi başlıkta sınıflandırılmasıdır. Bunlar aşırı üretim, bekleme, gereksiz taşıma, fazla işlem, fazla stok, gereksiz hareket ve hatalı üretimdir. Aşırı üretim, diğer israfların büyük bölümünü doğurduğu için en zararlı olanı sayılır. Sınıflandırma, sahada israfı tanımak için pratik bir kontrol listesi olarak kullanılır.

İlgili terimler: Yalın Üretim, Değer Akışı Haritalama (VSM), Çekme Sistemi
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, Yalın Üretim ve Kanban Sistemleri: Çekme Mantığı, Kanban Sayısı Hesabı ve Uygulama

Yeniden Sipariş Noktası

İngilizce: Reorder Point (ROP)
Diğer adları: Sipariş Noktası

Yeniden Sipariş Noktası, mevcut stok düzeyi bu seviyeye indiğinde yeni sipariş verilmesi gereken stok miktarıdır. Tedarik süresi boyunca beklenen talebe emniyet stoğunun eklenmesiyle bulunmakta ve tüketim hızı değiştikçe güncellenmesi gerekmektedir. Sürekli gözden geçirme esasına dayanan stok politikalarında sipariş tetikleyicisi olarak kullanılmaktadır.

İlgili terimler: Emniyet Stoğu, Tedarik Süresi, Ekonomik Sipariş Miktarı (EOQ)
Ayrıntılı bilgi: Stok Yönetimi ve Optimizasyonu Nedir?, Emniyet Stoğu Hesabında 5 Yaygın Hata ve Doğru Yaklaşım

Yeşil Satın Alma

İngilizce: Green Procurement
Diğer adları: Sürdürülebilir Satın Alma

Yeşil satın alma, ürün karbon ayak izi, tedarikçinin emisyon verisi, geri dönüştürülmüş içerik, ambalaj ve taşıma gibi çevresel ve sosyal kriterleri tedarikçi seçimine yerleştiren yaklaşımdır. Sürdürülebilir satın alma rehberi (ISO 20400), bu kriterlerin sürecin sonuna eklenmesi yerine her aşamaya yerleştirilmesini önerir. Kriterler iç karbon fiyatıyla parasallaştırılabilir ya da ağırlıklı puanlamayla değerlendirilebilir.

İlgili terimler: Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO), Kapsam 3 Emisyonları, İç Karbon Fiyatı
Ayrıntılı bilgi: Tedarik Zinciri Yönetimi Nedir?, Satın Almada Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO): Tedarikçi Seçimi ve Yeşil Satın Alma

Yöneylem Araştırması

İngilizce: Operations Research
Diğer adları: Operasyonel Araştırma

Yöneylem araştırması, karmaşık karar problemlerini matematiksel modeller ve analitik yöntemlerle çözmeyi amaçlayan disiplindir. Doğrusal programlama, tamsayılı programlama, ağ modelleri, kuyruk kuramı ve simülasyon bu alanın başlıca araçları arasındadır. Tedarik zinciri planlamasında kaynak tahsisi, rotalama ve çizelgeleme gibi problemlerde yaygın olarak kullanılmaktadır.

İlgili terimler: Optimizasyon, Simülasyon, Sezgisel Yöntemler
Ayrıntılı bilgi: Optimizasyon Nedir?

Yukarıdan Aşağı / Aşağıdan Yukarı Tahmin

İngilizce: Top-Down / Bottom-Up Forecasting
Diğer adları: Hiyerarşik Tahmin

Yukarıdan aşağı tahmin, toplam düzeyde yapılan tahminin ürün, müşteri veya bölge gibi alt kırılımlara oranlarla dağıtılmasıdır. Aşağıdan yukarı tahmin ise alt kırılımlardaki tahminlerin toplanarak üst düzeye ulaşılmasıdır. Birincisi daha kararlı, ikincisi daha ayrıntılı sonuç vermekte. Uygulamada iki yaklaşım birlikte kullanılmakta ve uzlaştırılmaktadır.

İlgili terimler: Talep Planlama, Tahmin Sapması, Satış ve Operasyon Planlama (S&OP)
Ayrıntılı bilgi: Talep Planlama Nedir?, Zaman Serisi Analizi ile Talep Tahmini: Durağanlık, Eğilim ve Sezonsallık

Z

Zaman Çitleri

İngilizce: Time Fences
Diğer adları: Zaman Çiti

Zaman Çitleri, planlama ufku boyunca planın ne ölçüde değiştirilebileceğini belirleyen sınırlardır. Yakın dönemde plan dondurulmakta, ara dönemde değişiklikler onay ile yapılmakta, uzak dönemde ise plan serbestçe güncellenmektedir. Bu yapı, üretim planındaki sık değişikliklerin satın alma ve üretimde yarattığı dalgalanmayı azaltmaktadır.

İlgili terimler: Üretim Planı (MPS), Söz Verilebilir Stok ve Kapasite (ATP/CTP), Malzeme İhtiyaç Planlama (MRP)
Ayrıntılı bilgi: Üretim Planlama Nedir?, MPS, MRP ve JIT Birlikte Nasıl Çalışır? Zaman Çitleri, ATP ve Hibrit Planlama

Planlama Terimleriyle İlgili Optimum Planlama Eğitimleri

Sözlükteki terimler, Optimum Planlama eğitimlerinde uygulamalı olarak ele alınmaktadır. İlgili eğitimler aşağıda yer almaktadır.

Tedarik Zinciri Yönetiminin Temelleri

Uçtan uca tedarik zincirini planlayın ve operasyonel mükemmellik sağlayın.

Detaylı Bilgi

Dijitalleşme Odaklı Süreç Analizi ve Tasarımı

Planlamada ve operasyonel işleyişte yenilikçi süreçler geliştirin.

Detaylı Bilgi

Talep Planlama ve Satış Tahminleme

Tahminleme süreçlerini, yöntemlerini ve analizlerini uygulamalar ile öğrenin.

Detaylı Bilgi

Satış ve Operasyon Planlama, S&OP/IBP

Talep ve tedarik dengesini rekabetçi taktikler ve mutabakat ile oluşturun.

Detaylı Bilgi

Bize Güvenen Firmalar

AGT, 2021

Akkim, 2023

Alarko Holding, 2011

Anadolu Efes, 2019, 2021

Barilla Gıda, 2015

Berdan Civata, 2020

BSH Ev Aletleri, 2019

BVN (Bahçıvan), 2020

Civil Mağazacılık, 2019

Çilek Mobilya, 2016–2021

Çokyaşar Holding, 2024

Çolakoğlu Metalurji, 2015

Daikin, 2020

E.C.A., 2023

Eczacıbaşı Esan, 2021

EssilorLuxottica, 2022, 2023

Global Bilgi, 2021

Global İlaç Firması, 2023

Haribo, 2017

Hasçelik, 2015–2024

Hazır Giyim İhracatçısı, 2019

Ibavalresa, 2025

İmortaş, 2018

İstanbul Sanayi Odası, 2018, 2019

İstikbal Mobilya, 2012

Jantsa, 2019

Kaleseramik, 2015

Kastamonu Entegre, 2017

Kellogg's, 2023

Klüber Lubrication, 2022

Lazzoni Mobilya, 2016

LCWaikiki, 2010, 2012

Makbul Kuruyemiş, 2021, 2022

Mega Metal, 2017

Migros, 2021

Nivea Türkiye, 2019

Opet Fuchs, 2014, 2024

Panasonic Electric Works, 2022

PFW Havacılık, 2018

Red Bull Türkiye, 2023, 2025

Rengarenk Mobilya, 2017

SAHA İstanbul, 2019

Sarsılmaz Silah, 2023, 2024

Sika Türkiye, 2018

SKT Yedek Parça, 2019, 2023

Sunar Grup, 2025

Şişecam Holding, 2013–2016

Total Türkiye, 2019

TPI Kompozit, 2019

Türk Telekom, 2013–2018

Vestel, 2024

Vezirköprü, 2019

Yatsan, 2023

Zorluteks, 2023

Yorumlar

“Çok keyifli bir eğitimdi. Bilgi dağarcığıma yeni bilgilerin eklendiğini hissettiğim bir ortam oldu.”

E**** C****, Bölge Satış Müdürü, Sunar Grup (S&OP, 2025)

“S&OP sürecinin tedarik zincirine uçtan uca entegre edilmesi, her bir adımının anlatımı ve bu adımlardaki rol-sorumlulukların açıklanmasıyla faydalı ve kapsamlı bir eğitim idi.”

B**** U****, S&OP Müdürü, Vestel (S&OP, 2024)

“İlker hocamın bilgi ve tecrübesi, örneklerle detaylı anlatımı ve birlikte tartışma ortamı ile birlikte çok keyif aldığımız bir eğitim oldu.”

Nida Balkancı Sümer, Planlama Yöneticisi, Vestel (S&OP, 2024)

Tüm yorumları görüntülemek için tıklayınız.

Kurumunuza özel eğitim düzenlemek veya açık eğitime katılmak için teklif talebi oluşturunuz.

Teklif Talebi Oluştur

Başa dön

SÜREÇ ODAKLI BİLGİLER

SEKTÖR ODAKLI YAZILAR

TAKVİM

ODAKLI EĞİTİMLER

EĞİTİMLER HAKKINDA

GENEL EĞİTİMLER

KURUMSAL REFERANSLAR

KATILIMCI YORUMLARI